Yard. Doç. Dr. Gülden YAZAN
Ziraat Yüksek Mühendisi
Uzman Tarım Danışmanı

Sertifika No: 209-151

(0536) 218 87 03

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Amerikan Tütünlerinde Kalitenin Değerlendirilmesi


AMERİKAN TÜTÜNLERİNDE KALİTENİN DEĞERLENDİRİLMESİ

(Tip 11, 12, 13, 14 ve yabancı tip 92)

Hazırlayan: Yard.Doç.Dr. Gülden YAZAN


TANIMLAR

 

Body (Yapı) : Yaprağın kalınlık veya densitesi veya belirli bir yüzeyin ağırlığıdır.

 

Class (Sınıf) : Kurutma metoduna veya kullanım özelliğine göre tütünlerin ana sınıfıdır.

 

Clean (Temizlik) : Beklenen orandaki kum ve topraklı yaprak temiz olarak tanımlanır, alt yapraklar genelde daha kumlu ve kirlidir.

 

Color (Renk) : Yaprak yüzeyinde renk nüanslarının oranı, renklenmenin doyma derecesi ve ticari tiplerin renk değerleridir.

 

Color Intensity (Renk Yoğunluğu) : Rengin derecelendirilmesi, özel renk durumları, güçlü veya zayıf renklenmenin tanımlanmasıdır.

 

Oxidized (Oksitlenme) : Kurutma sırasında bozulmuş veya rengi siyaha dönmüş ya da ambar yanıklığı, ambar çürüklüğü olan tütünlerdir.

 

Crude (Hamlık) : Olgunlaşmamanın bir sonucu olarak yaprak yüzeyinin düz, kabarcıksız olmasıdır, yaprak yüzeyinde 520’den fazla ise ham olarak tanımlanır.

 

Damage (Arıza) : Kül, küf, çürüklük ve funguslarla bakterilerin sebep olduğu arızalar ile tütüne geçen kokularıdır.

 

Dirty (Kirlilik) : Tütünün aşırı miktarda kumlu ve kirli olmasıdır.

 

Elasticity (Esneklik) : Gerildikten sonra tekrar eski boyutunu alma, esneyebilme yeteneğidir.

 

Finish (Bitim) : Rengin durumunu yansıtan bir faktör, yaprak yüzeyinin parlaklığıdır.

 

Fire-Killed (Yanıklık) :  Flue-curing sırasında aşırı ısıtmanın sebep olduğu ve henüz yeşil haldeki yaprak yüzeyinde %5 ve daha fazla görülen yanıklıktır.

 

Foreign Matter (Yabancı Madde) : Saman, ip, lastik, şerit, ot, tohum gibi yabancı maddeler veya aşırı kumdur.

 

Form  : Tütünün saplı veya sapsız olarak hazırlanmış halidir.

 

Grademark (Markalama) : Gurup, kalite ve renk olmak üzere üç sembol üzerinden yapılan derecelendirmedir, birinci harf gurubu, ikinci rakam kaliteyi, üçüncü harf veya harfler rengi tanımlar. Örnek, B3F, leaf gurubu, iyi kalite ve portakal renktir.

 

Injury (Zarar) : Fungus veya bakteriyel hastalıklar dışında tütüne zarar veren, kaliteyi bozan her türlü zarardır.

 

Leaf Structure (Yaprak Strüktürü) : Gözenekli, gelişmiş yaprak dokusudur.

 

NO-G : 10’dan fazla okside olmuş, tip dışı, yarı kuru, yanmış veya yabancı kokuya sahip tütünlerdir.

 

NO-G-F : Sak, sürgün veya yabancı madde bulunduran tütünlerdir.

 

Oil (Yağ) : Tütünün yumuşak, yarı akışkan yapıda olmasıdır.

 

Order-Case (Doku) : Tütünün nem içeriğini yansıtan dokusudur.

 

Papery (Kağıdımsı) : İnce yapılı, yağsız, beyazımsı-limon rengindeki tütünlerdir.

 

Prematurity (Erken Olgunlaşma) : Besin elementlerinin bitkinin üst yapraklarına transferi nedeniyle açlıkla karşılaşan alt yaprakların tam olgunlaşmamasıdır.

 

Raw (Ham Tütün) : Tütünün hasat zamanı ile kurutma işleminin başlangıcı arasındaki dönemidir.

 

Smoked (İslenmiş Tütün) : Kurutma işlemi sırasında duman ve isten etkilenmiş tütünlerdir.

 

Sound (Sağlamlık) : Hasarsızlık.

 

Stem (Damar) : Tütün yaprağının orta damarıdır.

 

Stemmed (Damarsız) : Orta damar alındıktan sonra tütün şeritleri veya tütün parçalarını oluşturan formudur.

 

Waste (Atık) : Tarla hastalıkları, yanma, ambar yanıklıkları nedeniyle bozulmuş, işleme sırasında niteliğini kaybetmiş, yaprak dokusu zarara uğramış tütünlerdir.

 

Wet (Islak Tütün) : Nemin uygun sınırda tutulmaması nedeniyle aşırı nem içeren hasarlı tütünlerdir.

 

Strips (Tütün Şeritleri) : Damarı alındıktan sonra tütün yaprağının durumu veya bir çok tütün şeritlerinin karıştırılmış durumudur.

 

Tobacco (Tütün) : Tütünün hasat zamanı, kurutma ve farklı işleme sırasındaki formunu tanımlar. Damar alma, terletme gibi olaylar işleme prosesi içinde yer almaz. Damarlar, cuttings yapraklar, clipping yapraklar, elek altı ve toz gibi imalat ürünleri bu standardın dışındadır.

 

Tobacco Products (Tütün Ürünleri) : Sigara, puro, çiğneme tütünü, islenmiş tütün ve enfiye gibi işlenmiş tütünlerdir.

 

Tip 11 : Old-Belt veya Middle-Belt olarak tanımlanan bu flue-cured tütün tipi başlıca Virginia’nın Piedmont bölgesinde, North Carolina’da ve kıyı kesimlerde yayılış göstermektedir. Old-Belt flue-cured olarak bilinen tipi ağır yapılı ve koyu renklidir. Tip 11 a olarak sınıflandırılmıştır. Middle-belt flue-cured olarak bilinen tipi daha ince yapılı ve daha açık renklidir. Tip 11 b olarak sınıflandırılmıştır.

 

Tip 12 :  Ticari olarak Eastern flue-cured veya Eastern Carolina flue-cured olarak bilinen bu tip başlıca North Carolina’nın kıyı bölgeleri ve South river’ın kuzeyinde üretilmektedir.

 

Tip 13 : Ticari olarak Southeastern flue-cured veya South Carolina flue-cured olarak bilinen bu tip başlıca South Carolina’nın kıyı alanlarında, North Carolina’nın güneydoğu bölgelerinde ve South river’ın güneyinde üretilmektedir.

 

Tip 14 : Ticari olarak Southern flue-cured olarak bilinen bu tip başlıca Georgia’nın güney kesiminde, kuzey Florida’da, Alabama’da bazı alanlarda üretilmektedir.

 

Tip 92 : Foreign Grown flue-cured olarak bilinen bu tip Amerika Birleşik Devletlerinin dışındaki alanlarda üretilmektedir.

 

 

RENK SEMBOLLERİ (COLOR SYMBOLS)

Ana ve ara renklerin oluşturduğu 17 renk faktörü bulunmaktadır:  

1

L

LİMON

Sarı

2

LL

BEYAZIMSI LİMON

Beyazımsı-sarı

3

F

PORTAKAL

Kırmızımsı-sarı

4

FR

PORTAKAL KIRMIZI

Sarımsı-kırmızı

5

R

KIRMIZI

Kahverengimsi-kırmızı

6

K

KARMA RENK

Lekeli, benekli, yanık, ağarmış

7

KR

KIRMIZI KARMA VEYA YANIKLIK

Kırmızı, kavrulmuş

8

V

YEŞİLİMSİ

Hafif yeşilimsi, soluk yeşil

9

G

YEŞİL

Olgunlaşmamış, ham tütün

10

GR

YEŞİL KIRMIZI

 

11

GK

YEŞİL KARMA

 

12

GG

GRİ YEŞİL

 

13

KL

LİMON KARMA

 

14

KF

PORTAKAL KARMA

 

15

KM

KARIŞIK KARMA(YANIKLIK)

 

16

KV

YEŞİLİMSİ KARMA

 

17

KD

KOYU KIRMIZI KARMA

Koyu kahvemsi-kırmızı, yanık

 

SEMBOL KOMBİNASYONU (COMBİNATION SYMBOLS)

Tütünün özel bir niteliği ile birlikte rengi veya gurubunun kombine olarak tanımlanmasıdır:

1

XL

LUGS YAPRAKLAR

2

PO

OKSİDE OLMUŞ PRIMINGS YAPRAKLAR

3

XO

OKSİDE OLMUŞ LUGS VEYA CUTTERS YAPRAKLAR

4

BO

OKSİDE OLMUŞ LEAF VEYA SMOKING LEAF YAPRAKLAR

5

GL

İNCE YAPIDA TANIMLANMAYAN YAPRAKLAR

6

GF

ORTA YAPIDA TANIMLANMAYAN YAPRAKLAR

7

LP

LİMON RENKTE PRIMINGS YAPRAKLAR

8

FP

PORTAKAL RENKTE PRIMINGS YAPRAKLAR

9

KK

AŞIRI YANIK YAPRAKLAR

 

FLUE-CURED TÜTÜNLERİNDE KALİTE

 

GURUPLAR (GROUPS)

Amerikan flue-cured tütün yaprakları bitki üzerindeki yeri, yapı ve niteliklerine göre aşağıda verildiği şekilde guruplandırılır:  

B

LEAF

 

H

SMOKING LEAF

 

C

CUTTERS

 

X

LUGS

 

P

PRIMINGS

 

M

MIXED

Karışık el gurupları

N

NONDESCRIPT

Tasnif dışı

S

SCRAP

Kırık yaprak


KALİTE TANIMLARI

1

SEÇKİN

CHOICE

2

GÜZEL

FINE

3

İYİ

GOOD

4

ORTA

FAIR

5

DÜŞÜK

LOW

6

ZAYIF

POOR


KALİTE UNSURLARI

Kalite unsurlarının elemanları ve derecelenmesi:

ELEMANLAR

DERECELER

OLGUNLUK

HAM

AZ OLGUN

OLGUN

ERGİN

GEÇKİN

YAPRAK BÜNYESİ

ÇOK SIKI

KATI

SAĞLAM

GEVŞEK

-

YAPI

KABA

ETLİ

ORTA

İNCE

-

YAĞ

YAĞSIZ

AZ YAĞLI

YAĞLI

-

-

RENK YOĞUNLUĞU

RENKSİZ

AÇIK

ORTA

GÜÇLÜ

KOYU

GENİŞLİK

ÇOK DAR

DAR

NORMAL

GENİŞ

-

UZUNLUK

-

inch, cm

inch, cm

İnch, cm

-

ÜNİFORMLUK

-

%

%

%

-

HASAR SINIRI

-

%

%

%

-

İLAÇ KALINTI SINIRI

-

%

%

%

-


YAPIYA GÖRE DERECELEME

GURUP

YAPI

RENK SEMBOLLERİ

C, X, P

İnce

L (Limon)

Orta

F (Portakal)

B

Orta

L

Etli

F, FR (Portakal-kırmızı)

Kaba

R (Kırmızı (sadece 5 kalitede olur-B5R)

H

Orta

F

Etli

FR


GENİŞLİĞE GÖRE DERECELEME

GURUP KALİTE

GENİŞLİK

(B 1), (C 1, C3)

Geniş

11 inch = 30 cm

B 2, B 4), (C4, C5), (H 3, H4)

Normal

8-9 inch = 25 cm

(B 5), (H 5)

Dar

6-7 inch = 15-18 cm

(B6), (H 6)

Çok dar

4-5 inch = 12-14 cm


UZUNLUĞA GÖRE DERECELEME

GURUP KALİTE

UZUNLUK

(B 1), (C 1, C 2)

20 inch = 50,8 cm

(B 2), (C 3)

18 inch = 45 cm

(B 3), (C 4, C 5), (H 3)

16 inch = 40 cm

(B 4, B 5, B 6)

(H 4, H 5, H 6)

(X 1, X 5), (P 2, P 5)


ÜNİFORMLUK, HASAR VE KALINTI SINIRLARINA GÖRE DERECELEME

 

B               H               C

X                 P

ÜNİFORMLUK

HASAR

KALINTI

ÜNİFORMLUK

HASAR

KALINTI

1

SEÇKİN

90

5

-

80

20

5

2

GÜZEL

85

10

-

75

25

10

3

İYİ

80

15

-

70

40

20

4

ORTA

70

20

5

70

-

30

5

DÜŞÜK

70

30

10

70

-

40

6

ZAYIF

70

40

20

70

-

-


OLGUNLUK DURUMUNA GÖRE DERECELEME

GURUP

OLGUNLUK

RENK SEMBOLLERİ

H

Smoking leaf

Geçkin

-

-

B

Leaf

Ergin

FR

Portakal-kırmızı

Olgun

V

Yeşilimsi

Az olgun

K, KK, KL, KF, KD, KV, KM

Karma

Ham

G, GK, GR, GG

Yeşil tonları

C

Cutters

Ergin

L, F, KR

Limon, portakal, kırmızı, karma

 

 

Olgun

V

 

 

 

Az olgun

K, KL, KF, KM, LL

Limon, portakal, karma

 

 

Ham

G, KK

Yeşil, aşırı yanık

X

Lugs

Ergin

L, F, KR

Limon, portakal, kırmızı, karma

 

 

Olgun

V

 

 

 

Az olgun

K, KL, KF, KM, LL

Limon, portakal, karma

 

 

Ham

G, KK

Yeşil, aşırı yanık

P

Primings

Ham

G

 

 

 

Erkenci

L, F

Limon, portakal


RENK YOĞUNLUĞUNA GÖRE DERECELEME

GURUP

RENK YOĞUNLUĞU

KALİTE

B, C

Koyu

1, 2,(seçkin, güzel)

B, C, H

Güçlü

3 (iyi)

X

1, 2

B, C, H

Orta

4 (orta)

X

3

P

2

B, C, H

Açık

5, 6 (düşük, zayıf)

X

4

P

3

C

5 (düşük)

X

5

P

4, 5


LEAF ( B ) GURUBU


Bitkide sakın orta bölümün üzerinde yer alan yapraklardır. Bükülmeye uygun ve genelde diğer guruplara göre daha ağır yapılı hasar oranı ya çok az veya hiç olmayan guruptur.

GURUP

KALİTE

RENK

B1L

SEÇKİN

LİMON

B2L

GÜZEL

B3L

İYİ

B4L

ORTA

B5L

DÜŞÜK

B6L

ZAYIF

B1F

SEÇKİN

PORTAKAL

B2F

GÜZEL

B3F

İYİ

B4F

ORTA

B5F

DÜŞÜK

B6F

ZAYIF

B1FR

SEÇKİN

PORTAKAL-KIRMIZI

B2FR

GÜZEL

B3FR

İYİ

B4FR

ORTA

B5FR

DÜŞÜK

B6FR

ZAYIF

B5R

DÜŞÜK

KIRMIZI

B3K

İYİ

KARMA

B4K

ORTA

B5K

DÜŞÜK

B6K

ZAYIF

B3KR

İYİ

KARMA-KIRMIZI VEYA YANIK

B4KR

ORTA

B5KR

DÜŞÜK

B3V

İYİ

YEŞİLİMSİ

B4V

ORTA

B5V

DÜŞÜK

B3KL

İYİ

KARMA-LİMON

B4KL

ORTA

B5KL

DÜŞÜK

B6KL

ZAYIF

B3KF

İYİ

KARMA-PORTAKAL

B4KF

ORTA

B5KF

DÜŞÜK

B6KF

ZAYIF

B3KD

İYİ

KARMA-KOYU KIRMIZI

B4KD

ORTA

B5KD

DÜŞÜK

B6KD

ZAYIF

B3KM

İYİ

KARMA-KARIŞIK

B4KM

ORTA

B5KM

DÜŞÜK

B6KM

ZAYIF

B3KK

İYİ

AŞIRI YANIK

B4KK

ORTA

B5KK

DÜŞÜK

B6KK

ZAYIF

B4KV

ORTA

KARMA-YEŞİLİMSİ

B5KV

DÜŞÜK

B6KV

ZAYIF

B3S

İYİ

DÜZ YAPRAK

B4S

ORTA

B5A

DÜŞÜK

B4G

ORTA

YEŞİL

B5G

DÜŞÜK

B6G

ZAYIF

B5GR

DÜŞÜK

YEŞİL-KIRMIZI

B4GK

ORTA

YEŞİL-KARMA

B5GK

DÜŞÜK

B6GK

ZAYIF

B5GG

DÜŞÜK

GRİ-YEŞİL


SMOKİNG LEAF ( H ) GURUBU

Bitki sakının orta kısmı üzerindeki yaprakları oluştururlar. H gurubu fazla olgun, B gurubuna göre yaprak strüktürü daha hafiftir.

H3F

 

 

H4F

H4FR

H4K

H5F

H5FR

H5K

H6F

H6FR

H6K


CUTTERS ( C ) GURUBU

Bitki sakının orta kısmının hemen altında yer alırlar. C gurupta orta damar bükülmeye uygundur. Cutters yapraklar genelde dolguluk tiplerdir ve yapı inceden ortaya doğru değişir, biraz toprak zararı gösterirler.

C1L

 

 

C1F

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

C2L

 

 

C2F

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

C3L

 

 

C3F

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

C4L

C4LL

 

C4F

 

C4KR

C4V

C4KL

C4KF

C4KM

C4KK

C4S

C4G

C4GK

C5L

C5LL

C5LP

C5F

C5FP

 

 

 

 

 

 

 

 

 


LUGS ( X ) GURUBU

Bitkinin tabana yakın kısmındaki yapraklardır. X gurubu daha kaba yapılı ve toprak zararı olan yapraklardan oluşur.

X1L

 

X1F

 

 

 

 

 

 

 

 

 

X2L

 

X2F

 

 

 

 

 

 

 

 

 

X3L

X3LL

X3F

X3KR

X3V

 

 

 

X3KM

X3S

 

 

X4L

X4LL

X4F

X4KR

X4V

X4KL

X4KF

X4KV

X4KM

X4S

X4G

 

X5L

 

X5F

 

 

 

 

 

 

 

X5G

X4GK


PRIMINGS ( P ) GURUBU

Bitkinin toprak yüzeyindeki dip yapraklarıdır. P gurubu açlık nedeniyle erken olgunlaşırlar, toprak zararı en fazla yapraklardır.

P2L

P2F

 

P3L

P3F

 

P4L

P4F

P4G

P5L

P5F

P5G


MIXED ( M ) GURUBU

Üç veya daha fazla gurubun veya özel nitelikli iki farklı gurubun kombinasyonudur.

M4F

M4KR

M4KM

M4GK

M5F

 

M5KM

M5GK


NONDESCRIPT ( N ) GURUBU

Düşük nitelikli tütünlerdir.

 

SCRAP ( S ) GURUBU

Damarlı, damarsız, kırıntı, parça tütünlerdir.

 

 

 

 

BURLEY TÜTÜNLERİNDE KALİTE

( Tip 31 ve Tip 93 )

 

GURUPLAR

X

FLYINGS

DİP YAPRAKLAR

C

LUGS VEYA CUTTERS

BEL YAPRAKLAR

B

LEAF

ANA YAPRAKLAR

T

TIPS

UÇ YAPRAKLAR

M

MIXED

KARIŞIK

S

SCRAP

KIRINTI


KALİTE

1

CHOICE

SEÇKİN

2

FINE

GÜZEL

3

GOOD

İYİ

4

FAIR

ORTA

5

LOW

DÜŞÜK


RENK SEMBOLLERİ

L

Kırmızımsı-açık sarı

F

Taba

FL

Tabamsı-açık sarı

FR

Kızıl-kahve

R

Kırmızı

D

Koyu kırmızı

K

Karma

M

Karışık

V

Yeşilimsi

VF

Yeşilimsi-taba

VR

Yeşilimsi-kırmızı

G

Yeşil

GF

Yeşil-taba

GR

Yeşil-kırmızı