Yard. Doç. Dr. Gülden YAZAN
Ziraat Yüksek Mühendisi
Uzman Tarım Danışmanı

Sertifika No: 209-151

(0536) 218 87 03

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Tütün Sözlüğü

İngilizce - Türkçe Tütün Sözlüğü

 


A

ABSORBTION : Massetme, emme, içine çekme.

ACARICIDE :  Akarları öldüren tarımsal ilaç.

ACIDITY : Asitlik, ekşilik.

ACRE : İngiliz dönümü. (0,4 hektar)

ACREAGE : Dönüm miktarı, saha, alan.

ACTIVATED CARBON : Karbonun özel bir işlemle 300- 2000 m2/g arasında geniş yüzeyli bir yapı oluşturması. Geniş yüzeyden amaç gözenekli yapıyı geliştirerek büyük yüzey alanı yaratmak, sıvı ve gaz maddeleri adsorblama yeteneğini artırmak. Yapısında karbon bulunan hayvan, bitki ve mineral orijinli her türlü materyalden uygun işleme teknikleri ile aktif karbon elde edilebilir. Ticari anlamda iki farklı tipi kullanılır;
Sıvı faz, hafif, renksiz, yumuşak ve tozlu,
Katı faz, sert, yoğun, granül veya pellet halindedir.

ADSORBTION : Adsorbsiyon. Gaz, sıvı vb. maddenin moleküllerinin bir yüzeye yapışması.

AERATION : Havalandırma.

AGEING : Sigaralık tütünlere uygulanan bir fermantasyon tipi. Olgunlaşma. Tütünlere birkaç yıl baskıda  uygulanır, nem içeriği -30 arasındadır. Kuru madde kaybı Flue-cured tütünlerde %1-2, air-cured tütünlerde %3-4 arasındadır. Doğal yöntemle olgunlaştırma uzun zaman aldığından suni veya zorunlu olgunlaştırma tekniği denemeleri yapılmaktadır.

AGRONOMY : Tarlada tekniğine uygun tarımsal ürün yetiştirmeyle ilgili tarım bilim dalı.

AGRONOMIST : Tarımsal teknik yöntemleri tanıtan ve uygulayan ziraat mühendisi.

AIR-CURING : Bak. CURING.

AIR PERMEABILITY : 20OC de, 760 cıva basıncında ve e oransal nemde, bir dakikada sigara kağıdının 1 cm2 sinden geçen havanın ml. olarak hacmını ifade eder (ml/dak.cm2). İki çeşit permeabilite vardır; porozite ve perforasyon.

AIR POLLUTION DAMAGE : Bak. WEATHER FLECK.

AIR SPACE : Bak. PORE VOLUME.

ALKALOİD : Tütün bitkisinin halkalı azot molekülü içeren temel maddesidir. Tütün alkaloidlerinin çoğu 3-piridil türevinden oluşmaktadır. Bir kısmı asit özelliktedir.

ALKALOID RETENTION : Filtreye gelen toplam alkaloid oranının filtrede tutulan miktarıdır.
 R = (F / H F) . 0 = (F / S). 0
 
 R..... Alkaloidlerin tutulma oranı
 F..... Filtre tarafından tutulan alkaloid
 S..... Filtreye gelen alkaloid
 H..... Ana dumanda bulunan alkaloid

ANTHER : Anter. Çiçek tozu kesesi, başcık.

ANTHRACNOSE : Colletotrichum sp.; tütün bitkisinde kavrukluk ve küçük dairesel lekeler şeklinde kendini gösteren bir fidelik hastalığı.

APHID : Yaprak biti, afid.

AROMA : Yaprak tütün ve tütün dumanında fark edilir hoş koku, koku türevleri. Bak FLAVOR.

AROMATIC ACIDS : Oryantal tütün dumanında bulunan propionik, bütirik, valerik, isovalerik, 2-metil bütirik, 3-metil valerik asitler.

AROMATIC OILS : Aromayı oluşturan kuru destilasyon ürünleri veya uçucu bileşenler.

AROMATIC TOBACCO : Bak. ORIENTAL TOBACCO

ARTIFICIAL POLLINATION : Suni tozlaşma.

ASH : Kül, yanmış sigaranın katı atık kısmı. Bak.COAL.

AUCTION : Müzayede, açık artırma ile satış. Tütün üreticilerinin tütünlerini en yüksek fiyat verene sattıkları satış ambarı. Fiyat teklifi yapan alıcılar, imalatçılar ve ihracatçılardır.

B

BACK CROSS : Melez bir türün ana veya baba ile döllenmesi.

BACTERIAL WILT : Pseudumonas solanacearum;Yapraklarda solgunluk veya yaprağın bir yüzünde cüceleşme, bodurluk belirtisi gösteren yaprak solgunluk hastalığıdır. Aynı zamanda GRANVILLE WILT olarak da adlandırılır.

BALE : Balya. 1) Fermente olmamış (gayrımamul) 22-34 Kg (50-75 pound) ağırlığındaki tütün yığını,  2) 454 Kg (1000 pound) ağırlıkta dikdörtgen şeklinde sellüloz asetat filtre hammaddesi (Bak. EXTRUDED TOBACCO).

BALING MACHINE : Balya makinesi.

BALL MILL TEST : Tütün şeritleri içinde damar miktarını saptama yöntemi. Şerit kurutularak değirmende toz halde öğütülür, lamina kısmı ayrılır ve damar kısmı tartılır, yaprak şeridinin orijinal ağırlığından damar oranı hesaplanır.

BALLOT : Fermente olmamış 11-13 Kg (25-30 pound) ağırlığında oryantal tütün.

BARN : Ambar.

BARN ROT : Ambar çürüklüğü. Mantar hastalığıdır. Orta damarın başlangıç yerinden yaprağa doğru yayılır, doku renksizden koyu kahverengine değişir.

BARN SPOT : Cercospora nicotianae; Olgunlaşan flue-cured ve burley yapraklarında küçük lekeler oluşturan bir ambar hastalığıdır. Diğer bir adı FROG EYE’dır.

BARREL : Fıçı, varil.

BASKET : Sepet.

BIDI : Hindistan’da bulunan bir sigara formu.Tanelenmiş tütün Hindistan abanoz ağacının yapraklarıyla sarılarak iple bağlanır. BIRI veya BEEDI olarak ta adlandırılır.

BINDER : Demetleme makinesi.

BIOCHEMISTRY : Biyokimya.

BLACK FAT : Koyu renkli fire-cured ve dark air-cured tütünlerdir. Batı Afrika ülkelerine ihraç edilir. Gemiye yüklemeden önce mineral yağ püskürtülerek yapraklar parlatılır. Pipo, çiğneme, enfiye yapımında kullanılır.

BLACK FIRE : Pseudomonas angulata; 0,5-1,5 cm boyutunda köşeli lekeler oluşturan bir bakteri hastalığıdır. Diğer bir adı ANGULAR LEAF SPOT’tur.

BLACK ROOT ROT : Thielaviopsis basicola; Siyah kök çürüklüğü. Tütün köklerinde kararma yapan bir mantar hastalığıdır. Soğuk hava ve pH’sı yüksek topraklar hastalığın ortaya çıkmasında önemli faktördür.

BLACK SHANK : Phytophthora parasitica var. Nicotianae; Toprak mantarının sebep olduğu, büyümenin her döneminde kök ve sakta zarar yapan önemli tütün hastalıklarından biridir.

BLACK TOBACCO : Siyah tütün. Güney ve Orta Amerika ülkeleri ile Küba’da yetiştirilen, fazla yaygın olmayan, çok sert, siyah tütünlerdir. Sun-cured gurubundadır. Latin Amerika ve bazı Avrupa ülkelerinde sigara yapımında kullanılırsa da başlıca kullanım alanı puro yapımıdır. PERIQUE tütünleri pipo harmanlarında kullanılan siyah tütünlerdir.

BLEND : Harman. Farklı nitelik/ tip/ tütün/ folyo tütün/ tütün dışı içim materyalinin karışımıdır. Amerikan sigara harmanları @-75 flue-cured, -45 burley, %1-5 maryland, %5-15 oryantal ve %5-20 folyo tütün içermektedir.
Tablo 1. Sigaralık tütün harmanının kimyasal yapısı:

 

Bileşenler

% Ağırlık

Şekerler  

% 12,5

Selüloz  

% 10,0

Pektik maddeler 

% 8,5

Nişasta, pentozanlar 

% 2,5

Su 

% 12,0

Proteinler ve amino asitler 

% 6,0

Serbest amino asitler

% 2,5

Uçucu bazlar

% 2,0

Nikotin  

% 1,5

Mumlar ve reçineler 

% 8,0

Metaller   

% 5,0

Fenoller   

% 6,5

Asitler    

% 9,0

Lignin    

% 3,5

Hümektanlar   

% 3,0

Lezzet ürünleri 

% 2,5

İnorganik anyonlar

% 1,5

Diğerleri   

% 3,5

Toplam   

100,0

    
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

 

 

 






(Samfield, M., Tobacco Int. Vol. 177. p:38-47. 1975.)

BLOND TOBACCO : Açık renkli tütün. Siyah tütünle zıt özellikte tütünlerdir. Burley ve flue-cured tütünler bu guruba girer.

BLUE GRASS : Mavimsi yeşil saplı otlar.

BLUE MOLD : Peronospora tabacina; Fidelik ve tarla döneminde tütünlere zarar veren önemli bir mantar hastalığıdır.

BODY : Yapı. 1) Yaprak kalınlığı veya yoğunluğu veya belirli bir yüzeyin ağırlığıdır.   2) Duman lezzetinin dolgunluğunu ifade eder.

BOX : Kutu, sandık.

BRANCH : Dal. Dallanma.

BRAND : Marka, çeşit.

BRIGHT : Bak. FLUE-CURED TOBACCO, VIRGINIA TOBACCO.

BROOMRAPE : Orobanche sp.; Afrika, Avrupa, Asya ve Latin Amerika gibi dünyanın her tarafında yayılış gösteren tütün köklerine zarar veren bir parazittir.

BROWN LEAF : Kahverengi tütün. Yapraklara çok az bir kurutma uygulandığından veya bitki üzerinde yapraklara uygun bir olgunlaşma yapılmadığından ve bu sebeple çok fazla azot içerdiklerinden doğal bir kahverengine sahip olurlar. Kahverengi tütünler çoğunlukla ölü dokuda, zayıf içerikte ve kırılgan olurlar.

BROWN ROOT ROT : Bak. NEMATODE

BROWN SPOT : Alternaria alternata;  Kahverengi leke hastalığı. Olgunlaşan yapraklarda karakteristik kahverengi lekeler oluşturan bir hastalıktır. Hasat döneminin yağışlı olması bu hastalığı yayılmasında önemli bir faktördür.

BROWNING : Kahverengileşme. Flue-curing işlemi sırasında sıcaklık çok yüksek dereceye çıkarsa ve kurutma çok hızlı olursa yaprakta aşırı rutuBet kalacağından düşük kalitede kahverengi yaprak elde edilir. Haşlanmış yaprak da denir.Bak. SCALDING

BRUCKNER MILDNESS EQUATION : Bruckner yumuşaklık eşitliği:

ŞEKER NİŞASTA / HÜCRE ZARI MADDELERİ = (OKSALİK ASİT / SİTRİK ASİT) (ŞEKER NİŞASTA OKSALİK ASİT) / KÜL        

BRUCKNER QUALITY INDEX : Bruckner kalite indeksi:

(TOPLAM KALİTEYİ GELİŞTİREN MADDELER x 400) / TOPLAM KALİTEYİ DÜŞÜREN MADDELER = (ŞEKER NİŞASTA OKSALİK ASİT TANENLER REÇİNELER) x 400 / (HÜCRE ZARI MADDELERİ KÜL SİTRİK ASİT AZOTLU MADDELER Ph DEĞERİ)   

Bruckner’in kalite indeksi, tütünün orta ve üst yapraklarında 199,2 ve alt yapraklarında 127,3’tür.

BRUISE : Çürük, bere. Yaralanma.

BRUSH : Fırça. Fırçalamak.

BUD : Tomurcuk, konca. Tomurcuklanma.

BUDWORM : Heliothis virescens;Yumurtalarını tütün bitkisinin tomurcukları üzerine bırakan bir kurtçuktur.

BULK : Hacım, büyük yığın. Fermente edilmiş puro-sargılık yaprak yığını.

BULK CURING : Flue-cured tütünlere uygulanan bir kurutma işlemidir. Yığın ortamında yaprağın kuruması geciktirilir. Tamamen kapalı bir sistem içinde sıkı olarak yığın haline getirilmiş yapraklar arasından vertikal düzende basınçlı sıcak hava geçirilerek sıcaklık ve nem kontrol altında uygulanır. Maryland ve oryantal tütünlerin bulk-curing kurutulması işleminde başarılı denemeler yapılmıştır.

BULK DENSITY : Tütün yapraklarının ağırlık/ hacım değeri (g/cc). Bu değer belirli hacımdaki bir silindire tütün doldurulduktan sonra tütünün tartılması ile bulunur.

BULKING : Kıyılmış tütünlerin işleme öncesi depolanması. Bu işlem tütünlerin nem içeriklerinin daha üniform olmasını sağlar.

BURLEY : AIR-CURED tütün. Gölgede kurutulan tütün. Burley tütün zengin, kireçli topraklarda yetiştirilir. Açık kahverenginden kırmızımsı kahverengine kadar değişen yapraklarının doldurma kapasitesi flue-cured tütünlerden daha fazladır. Burley, hafif yapılı, nötr kokulu, düşük şeker ve yüksek alkaloid içeriğine sahiptir. Burley dumanının pH’sı flue-cured tütünden daha bazik özelliktedir.

BURN CAPACITY : Yanma yeteneği. Yanan bir sigaranın yüzeyi, kütlesi veya uzunluğu, bütün olarak ölçümlerin yüzdesi şeklinde tanımlanır.

BURN RATE : Yanma hızı. İstatistiksel olarak bir birim zamanda yanan sigaranın ağırlığı ve/veya uzunluğu; sabit koşullar altında bir sigara çubuğunun 40 mm yanması için gereken süre; çekim eylemi olmadan sigaranın yanıcılık hızı. Sabit yanma hızı yan duman üretimini etkilemektedir. sn/cm2 veya mg yanmış tütün/dak. olarak ifade edilir.

BURNING ZONE TEMPERATURE : Ateş tutma sıcaklığı. Sigara kağıdının kömürle karşılaştığı yanma noktasındaki sıcaklık; infra veya çiftısıl cihazlarıyla ölçülebilen yanan bir sigaranın sıcaklığı ortalama 850-900oC olarak belirlenmiştir.

BUTT LENGTH : İzmarit boyu. Sigara içme makinesinde sigara içildikten sonra kalan izmaritin uzunluğu. İzmarit boyu CORESTA tarafından filtresiz sigaralarda 23 mm, filtreli sigaralarda filtre boyu 8 mm olarak standart hale getirilmiştir.

 

 


C

CALYX : Çiçek kesesi.

CAMBRIDGE  FILTER : Sigara içme makinesi için geliştirilen 44 cm çapında cam yünü filtreden yapılmış ve içilen sigaranın katı fazını toplayan tuzak filtre.

CASE : Tütünün nem içeriğine bağlı durumu, tavı. Uygun nem koşullarındaki tütüne tavlı, çok nemli tütüne yüksek tavlı denir.

CASING : Tütünün işlenmesi sırasında kırılganlığı azaltmak, kıyımı kolaylaştırmak için uçucu ve uçucu olmayan lezzet ürünleri ve  nem çekici ürünlerin karışımı. Bilinen bazı lezzet ürünleri; kakao, çikolata, likör, zencefil, tarçın, vanilya, melas, rom, brendi, Akçaağaç şurubu, esterler, melek otu, anason yağı, ardıç yağı, karanfil yağı, bal ve şeker.

CELL : Hücre.

CELLULOSE ACETATE : Selüloz asetat. 9-40’ı asetil gurup olan selüloz, sigara filtresi yapımında kullanılan  beyaz, kokusuz, tatsız ve toksik olmayan katı yapıdadır.

CHARRED : Çok yüksek sıcaklıkta ve basınç altında bırakılmış yaprak. Sıcaklık çok yüksek olursa tütün yaprağı renksizden koyu kahverengine veya isli, kömürleşmeye yönelir.

CHEMICAL CONSTITUENTS : Kimyasal bileşenler. Tütün yaprağında ve tütün dumanında 4000 in üzerinde kimyasal bileşen bulunmaktadır.

CIGAR FILLER TOBACCO : Puro dolguluk tütün.

CIGAR BINDER TOBACCO : Puro dış sargılık tütün.
 
CIGAR WRAPPER TOBACCO : Puro iç sargılık tütün.

CIGARETTE BEETLE : Lasioderma serricorne; Tütün böceği. Depolanan her türlü tütün tip ve ürünlerine zarar verir. Özellikle flue-cured ve oryantal tütünlerde şeker oranı oldukça yüksek olduğu için tahribat yapar. Böceğin karakteristik özelliği, yetişkinlerin baş ve toraksı içine çekmesidir. Avrupada tütün böceğine TOW BUG adı verilir.

CIGARETTE FIRMNESS : Sigara dayanıklılığı; Sigara çubuğunun belirli bir basınçta ve zamanda formunun bozulmasına karşı gösterdiği direnci; Sigaranın katılığı olarak da ifade edilir.Bak. CIGARETTE HARDNESS.

CIGARETTE HARDNESS : Bak. CIGARETTE FIRMNESS.

CIGARETTE PAPER : Sigara kağıdı; keten ve kenevir kağıtları en fazla kullanılan materyaldir. Kenaf, hasır otu, çeltik sapı, yüksek kalitede selüloz da alternatif olarak kullanılmaktadır. Sigara kağıdına çeşitli kimyasal maddeler eklenmektedir; kalsiyum karbonat gözeneklilik ve yanıcılığı artırmak için, magnezyum karbonat kül rengini geliştirmek için, titanyum oksit külün rengini beyazlatmak için, potasyum nitrat  külün tutunmasını sağlamak için ilave edilmektedir. Sigara kağıdının fark edilir bir tadı bulunmamalı, nötr tada sahip olmalı, yanma ucunda biriken kül beyaz renkte olmalı, yanma ucunda kararma olmadan düzenli yanmalıdır.

CIGARETTE ROD : Sigara kağıdının içinde kıyılmış ve harmanlanmış tütünün karışımı.

CIGARETTE SIZE : Sigara boyutu; sigaraların genel olarak çevresi 25 mm dir, uzunluğu çeşitlilik gösterir, standart sigaralarda 70 mm, daha uzun sigaralar 85 – 100 – 120 mm boyundadır.

CIGARETTE SLITTER/RIPPER : Sigara kesici; Laboratuar ve fabrikalarda kullanılan sigara çubuğunun kağıdını  kesen ve kağıdı filtreden ayıran küçük aygıt.

CIGARETTE SMOKE CONDENSATE : Sigaranın duman fazı. Sigaranın dumanı yoğunlaştırılarak veya tuzaklanarak toplanır. 

CLASS : Tütün yaprağının sınıflandırması;
Sınıf 1  Flue-cured tütün (Gölgede kurutulan tütün)
Sınıf 2  Fire-cured tütün (Ateşte kurutulan tütün)
Sınıf 3  Air-cured tütün (Havada kurutulan tütün)
Sınıf 4  Puro dolguluk tütün
Sınıf 5  Puro dış sargılık tütün
Sınıf 6  Puro iç sargılık tütün
Sınıf 7  Çeşitli tütünler
Sınıf 8  Yabancı tütünler

CLASSIFICATION : Sınıflandırma.

CLAY : Kil, balçık.

CLIMATOLOGY : İklim bilimi.

CLIPPING : Traşlama. Fidelikte tütün fidelerinin eşit gelişme gösterebilmeleri için büyüme uçlarının makasla kesilmesi. Bu işlem fidelerin sapını güçlendirir, tarlaya transferini kolaylaştırır.

CLOD : Toprak tezeği.

CLOVER : Yonca.

COAL : Kömürleşme bölgesi; sigaranın ateşlenmiş ucundaki yanma konisi.

COAL STRENGTH : Kömürleşme kuvveti; Sıkılık, nem, kıyım eni, paketleme ve kağıda bağlı olarak sigara çubuğunun yanma konisinin yeteneği. Aynı zamanda ateş tutma olarak da ifade edilir.

COAL TEMPERATURE : Ateş tutma sıcaklığı; Bak.BURNING ZONE TEMPERATURE.

COARSE LEAF : Sert, kaba, esneklik ve yağlılık özellikleri olmayan tütün.

COLDFRAME : Soğuk yastık.

COLOR : Renk.

COMBUSTION : Yanıcılık; Tütünün yanıcılığı dumansız ve kızıl ateşlidir, okside olarak destilasyon ürünleri, pirolisis(yanma) ürünleri, pirosentez ürünleri ile CO2, H2O, NO2 açığa çıkarır.  

COMBUSTION ZONE TEMPERATURE : Yanma sınırı sıcaklığı.

COMMODITY EXCHANGE : Tarım borsası.

COMMON LEAF : İstenen portakal renk özelliklerinden yoksun ve aşırı kaba yaprak.

COMPOST : Komposto, organik gübre.

CONDITIONING : Kondisyonlama; buhar veya su ilave ederek kıyılmış tütünün nem içeriğini artırma.

CONSUMER : Tüketici.

CONSUMPTION : Tüketim.

CONTAINER : Kap, büyük kap.

CORESTA : Centre de Cooperation pour les Recherches Scientifiques Relatives au Tabac. Tütün Bilimsel Araştırmalar İşbirliği Merkezi.

CORROSION : Aşınma, paslanma, çürüme.

COST : Maliyet, bedel, masraf.

COTYLEDON : Tohumdan ilk çıkan tek veya çift çenek yaprak, çimlenen tohumun ilk yaprağı.

COVER CROP : Yeşil nadas, toprağı kışın korumak amacıyla ekilen ekin.

CRAB GRASS : Yabani ot.

CRANE FLY : Neolemnophila ultima; larvaları genç tütün bitkisinin kökleriyle beslenen bir sinek.    

CROP : Ürün.

CROP INSURANCE : Ürün sigortası.

CROPLAND : Ürün ekilen toprak.

CROP RESIDUE : Ürünün tarlada kalan artığı.

CROP ROTATION : Ürün münavebesi, ekim sırası.

CRUDE SMOKE CONDENSATE : Ham duman kondensatı; CORESTA standardına göre; tuzaklanmış toplam duman ağırlığının mg/sigara olarak ifadesidir.

CRUMBLY : Gevrek, kırıntılı, ufalanır.

CRUST : Sert, ekmek kabuğu gibi toprak yüzeyi.

CUCUMBER MOSAIC : Tütün mozayık hastalığına benzer, ancak afitler tarafından daha hızlı yayılan bir virus hastalığıdır. Mozayık hastalığına5-7 gün süre içinde kurutulan bir teknikle      dayanıklı tütün çeşitleri kolaylıkla hastalığa yakalanır.

CULTIVATE : Tarım yapmak, toprağı işlemek, toprağı sürüp ekmek.

CURING : Yeni hasat edilen tütünlerin kurutma işlemi;
AIR CURING (Gölgede kurutma), doğal atmosfer koşulları altında havalandırılmış geniş ambarlarda suni ısıtma yapılmadan veya çok az ısıtma ile 3-12 hafta süreli kurutma tekniğidir. Açık renkli gölgede kuruyan tütünler  çok ince- orta yapılı, rengi kırmızıdan kırmızı kahverengine değişen tatlı lezzete sahiptirler. Burley tütünleri açık renkli gölgede kuruyan tütünlerdir. Koyu renkli gölgede kuruyan tütünler, orta ve ağır yapılı, kahverengine sahiptir.
FLUE CURING(Isıtmalı kurutma) ile tütünler, küçük ve sağlam inşa edilmiş ambarlarda 32 oC den başlayan ve 77 oC ye ulaşan suni sıcaklıkların uygulandığı bir kurutma sisteminde kurutulurlar. Renkleri sonradan kırmızı-portakala doğru değişen, ince ve orta yapılı, tatlı lezzete sahiptirler.
FIRE CURING(Ateşte kurutma) işleminde tütünler havalandırmalı ambarlarda, dumanın tütünlerle doğrudan temas etmesi için açık ateş yakılarak kurutulurlar. Renkleri açıktan koyu kahverengine kadar değişir. Orta, ağır yapılı ve güçlü lezzete sahip yapraklar elde edilir.
SUN CURİNG(Güneşte kurutma) işleminde, tütünler sırıklar üzerinde günboyu güneş altında ve hava koşullarına bağlı olarak dört hafta süren bir kurutma tekniği ile kurutulurlar. Bu tütünler gölgede kurutulan tütünlere benzerlik gösterir.

CURING CLASSIFICATION : Tütünlerin kurutma işlemine göre sınıflandırması
Kurutma metodu Tütün tipi Kullanım alanı
Gölgede Virginia Pipo, çiğneme
Burley  Sigara, enfiye
Puroluk Puro
Güneşte Oryantal Sigara, pipo
Ateşte  Virginia Pipo,sigara, çiğneme
Isıtmalı Virginia Sigara, pipo
   
CUT WIDTH : Kıyım eni; tütün yaprak veya sap şeritlerinin genişliği. A.B.D. de yaprak  şeritler 0,85mm eninde(11 kıyım/1 cm), Avrupa ülkelerinde ise 0,565 mm eninde(17 kıyım/1 cm), Kanada da 0,635 mm(15 kıyım/1 cm) dir. A.B.D. de sap şeritleri 47 kıyım/ 1 cm dir. Kıyım eninin artması daha güçlü, daha aromatik ve daha fazla katı madde yoğunluğuna sebep olur.

CUTTER : Sigara yapımında tütün yaprak ve saplarının belirli incelikte kıyılması için kullanılan makine.

CUTTERS : Burley ve flue-cured tütün bitkisinde orta yapraklar. Cutters gurubu, bitkinin uzunluk ve genişlik bakımından en büyük ve en yüksek yağ ve reçine içeriğine sahip yapraklarıdır. Doldurma kapasiteleri ve içim nitelikleri çok iyidir.

CUTWORM : Kesici kurt, tütün bitkisinden beslenen 20 kadar türü bulunmaktadır.

D

DAMAGE : Zarar.

DAMP : Rutubetli, nemli.

DAMPING OFF : Pythium sp.; Sap çürüklüğü, fideliklere zarar veren bir fidelik hastalığıdır. Toprağa yakın sap kısmının kahverengi-siyah çürümesi ile kendini gösterir.

DARK- FIRED TOBACCO : Ateşte kurutulan koyu renkli tütün.

DEFICIENCY : Noksanlık, eksiklik.

DEHYDRATE : Suyunu çıkartmak, kurutmak.

DENSITY : Yoğunluk, kesafet.

DEPTH OF SOIL : Toprak derinliği.

DIAGNOSIS : Teşhis, tanım.

DIFFUSION : Sigaraya giren havanın sigara kağıdı arasında yanma gazları olarak çıkışı. Difüzyon, kağıt gözenekliği, gaz akış oranı ve sigara çevresi ile boyuna bağlıdır.

DISCOLORED : Solmuş, rengi kaçmış.

DISEASE : Hastalık.

DISEASE RESISTANCE : Hastalığa mukavemet yeteneği.

DISINFECTANT : Enfeksiyon önleyici.

DISK PLOW : Diskli pulluk (Pülverizör).

DISTILLATION PRODUCTS : Destilasyon ürünleri. Yanma olayı ile dumana değişmeden geçen yaprak bileşenleridir.

DOWNSTALK TOBACCO : Tütün bitkisinin toprak yüzeyine en yakın dört yapraktan oluşan gurubu. İnce yapılı, düşük kaliteli ve genelde toz ve kir bulunduran yapraklardır. Primings ve tanımlanmayan el guruplarını içerir.

DOWNY MILDEW : Bak.BLUE MOLD.

DRAINAGE : Direnaj, sızdırma, akıtma.

DRAWING : Tütüne lezzet ürünleri püskürtülerek emdirme işlemi. Daha sonra tütünler kuru sıcak hava ile kurutulur ve soğutularak 24 saat ambalaj içinde bekletilir.

DRIED : Kurumuş, kurutulmuş.

DRINKING QUALITY : Yaprağın nem, ve lezzet ürünlerini absorblama yeteneğinin ölçülmesi.

DROUGHT : Kuraklık.

DRYER : Kurutucu.

DRYING : Kurutma.

DRY FARMING : Susuz tarım.

DRY MATTER : Yaprakların kurutma fırınında 100oC de 3 saat kurutulduktan sonra kalan kısmı.

DRY SMOKE CONDENSATE : Kuru duman kondensatı. CORESTA standart tanımlamasına göre, su kısmı uçurulduktan sonra ham duman kondensatının ağırlığının mg/sigara değeri.

DUST : Toz.

 

 


E

EARTHY : Bazı depolama koşulları nedeniyle yaprakların zarar görmeden topraksı koku almaları.

ECOLOGY : Ekoloji. Canlı ve yaşadığı çevre arasındaki ilişkileri inceleyen bilim dalı.

ELASTICITY : Yaprağın kırılmadan esneme yeteneği. Esneklik yeteneği yüksek yaprakların dolguluk yeteneği ve içim kalitesi yüksek olur.

ENTOMOLOGY : Böcek bilimi.

EQUILIBRIUM MOISTURE CONTENT : Denge nemi. ` oransal nem ve 24 oC de tütünlerin nem miktarı.

EROSION : Toprak aşınması, erozyon, yağmur, sel, dalga, rüzgar vs. ile toprak tabakasının kaybolması.

EROSION CONTROL : Toprak aşınmasının kontrolu.

ETCH : Mozaik’e benzer tütün virus hastalığıdır. Hafif yapılı, yeşil renkli üst yapraklarda benekler oluşturur.

ETHREL : Olgunlaştırma etmeni veya bitki büyüme düzenleyicisidir. Tütün yaprakalrı maksimum kuru ağırlık kazandıktan sonra sarartma için kullanılır. Etken maddesi 2-kloretilfosfonik asittir.

EXPANSION : Tütün şeritlerinin hacmının artmasını sağlayan bir yöntem. Dolguluk gücünün artmasına sebep olur.

EXTENSION SERVICE : Üreticilere daha ekonomik ve metotlu çalışmayı öğreten, kırsal bölgelerin gelişmesini sağlayan ve eğitimin yükselmesine çalışan tarımsal yayım servisi.

EXTRUDED TOBACCO : Baskıda tütün dengi. Dengin alt ve üst kısmına tahta kontrplak yerleştirilir ve sentetik bir örtü ile sarılır. Tütün denklerinin naklini kolaylaştırmak için uygulanır. Depolama ve olgunlaşma için büyük fıçılara yerleştirilir.

F

FALLOW : Dinlendirilmiş toprak.

FARM : Çiftlik.

FARMER : Çiftçi.

FARM MANAGEMENT : Çiftlik yönetimi.

FEEDER : İşleme hattına belirli bir hızda materyali eklemek için depo ile taşıyıcıyı birleştiren düzenek.

FERMENTATION : Terletme. Çoğunlukla puroluk tütünlere uygulanır. Başlangıç nemi P’nin üzerindeki terletme ile sıcaklık artar ve -20 kuru madde kaybı meydana gelir. Fermentasyon şiddetlidir. Bu işlemin tersi Ageing veya olgunlaşmadır.

FERTILE : Verimli.

FERTILITY : Verimlilik.

FERTILIZATION : Gübreleme.

FERTILIZER : Suni gübre.

FIELD : Tarla.

FIELD CAPACITY : Tarla kapasitesi. İyi süzülen bir toprakta suyun fazlası süzüldükten sonra kalan su miktarı.

FIELD CROPS : Tarla bitkileri.

FILLER : Dolgulu tütün. Harmanlanmış, kutulanmış, kıyılmış ve lezzet ürünleri katılmış sigara yapımına hazır tütün.

FILLING POWER : Dolguluk yeteneği. Belirli bir nem içeriğine sahip tütünün sigara çubuğunu doldurma kapasitesi.

FILTER : Filtre. Kağıt, pamuk, mantar, silis, lületaşı, selüloz asetat,vb. gibi hava geçirgen her türlü materyal sigaranın ucuna yerleştirilir. En yaygın kullanılan kağıt ve selüloz asetattır ve aktif kömür ile birlikte kullanılır. Kağıt ve selüloz asetat katı fazı azaltan yönde etki yapar. Aktif kömür, dumanın gaz fazının bir kısmını adsorblar. Filtreler farklı yoğunlukta, ölçütlerde ve şekillerde imal edilirler.

FILTER EFFICIENTLY : Filtre etkisi. Filtre materyali tarafından geri alınan duman bileşenlerinin yüzde miktarı.

FILTER PAPER : Filtre kağıdı, süzgeç kağıdı.

FILTER STRIP : Filtre şeridi.

FINE EARTH : İnce toprak.

FINES : İmalat sırasında ortaya çıkan 50 mesh’lik elekten geçen tütün kırıntıları.

FIRE-HOLDING CAPACITY : Ateş tutma yeteneği.  Alevsiz kızıl derecede yanan tütün yaprağının yanma süresi. Ateş tutma yeteneği fiziksel (doku, nem, gözeneklilik) ve kimyasal (sülfür, mağnezyum, azot, klor, potasyum) faktörlerden etkilenir. “Kızıl süre”de denir.

FIXING : Sabitleşme fazı. Isıtmalı kurutma ve ateşte kurutma tekniklerinin kurutma aşamasının ikinci fazıdır. Daha sonra sarartma fazı başlar ve yaprak rengi sabitleştirilir.

FLAVOR : Tat, lezzet, çeşni vermek. Tütün dumanının ağızda bıraktığı tat, koku, sertlik, pürüzlülü, yakarlık, serinlik, keskinlik ve yumuşaklık duyumlarının kombinasyonunun verdiği etki.

FLEA BEETLE : Epitrix hirtipennis; Tütün piresi. Yaprakları yiyerek küçük delikler açan böcek türü.

FLUE-CURED TOBACCO : Ticari anlamda açık renkli ve Virginia tütünleri için kullanılır. Flue-cured tütün yaprakları sarı veya portakal-sarı renktedirler. Flue-cured tütün tatlı bir aromaya ve oldukça asidik tada sahiptir. Şeker içeriği yüksek, azotlu maddeler, asitler ve nikotin içeriği düşüktür. Şeker içeriğinin duman özelliklerini düzenleyici etkisi sebebiyle Burley ve Maryland tütünleri ile oldukça iyi harman oluşturur.

FLYINGS : Burley ve Flue-cured tütün bitkilerinin en alt yaprakları. Bitkinin en ince dokulu, en yumuşak içimli ve doldurma kapasitesi ve içim nitelikleri en yüksek yapraklarıdır.

FOOT : Ayak, ölçü birimi (30,479 cm).

FORCED AGEING : Suni olgunlaştırma. Olgunlaştırma işlemi ile kimyasal değişmelerin hızlandırılması. Suni olgunlaştırma kontrollu çevre koşulları altında yapılır. “Suni terletme” de denir.

FRAGILITY : Kırılganlık,  gevreklik niteliği. Kırılma direnci.

FREE BURNING RATE : Serbest yanma hızı.

FREEZE-DRIED TOBACCO : Su ile nemlendirilen tütünlerin dondurulması ve vakum altında kurutulması ile şişirilmiş tütün elde edilmesi.

FRENCHING  : Toprak patojenlerinin sebep olduğu ve genelde Mozaik hastalığı ile karıştırılan bir hastalık. Yapraklar daralır, kalınlaşır, kırılganlaşır ve sertleşir.

FROG EYE : Cercospora nicotianae; Kurbağalanma, ambar lekesi. Olgunlaşmış tütün yapraklarında küçük lekeler oluşturan bir hastalık.

FUMIGANTS : Zararlı böcekleri öldüren gazlar.

FUMIGATION : 1)Tütsüleme, islendirme. Ateşte kurutulan Latakia tütünlerine uygulanan islendirme işlemi. 2) Gaz ile dezenfekte etme.

FUNGICIDES : Küf ve mantarları yok eden tarımsal ilaçlar.

FUNGUS : Küf veya mantarların ortak adı.

G

GALLED SPOTS : Arazide çorak noktalar.

GAS PHASE : Sigara dumanının Cambridge filtresinden geçen gaz fazı. Oksijen, karbonmonoksit, azot, karbondioksit, metan, etan, bütan ve düşük kaynama derecesinde hidrokarbonlar, alkoller, esterler, karboniller, fenoller vb. gibi uçucu ve uçucu olmayan gazlardan oluşur.

GENE : Kalıtım birimi.

GENOM : Koromozom seti.

GENOTYPE : Çeşit özelliği.

GENUS : Cins.

GERMINATE : Çimlenme, filizlenme.

GLANDULAR HAIR : Yaprak tüycükleri, salgılı veya salgısız tüyler.

GRADE : Derece, sınıf.

GRADING : Derecelere ayırmak, sınıflandırmak.  Kuru tütün yapraklarının yapı, renk ve zarar görme veya lekelenme durumuna göre derecelenmesi. Amerika Birleşik Devletlerinde Flue-curing tütünlerde 172 resmi derecelendirme vardır.

GRANULATORS : Kabarcıklılık, yaprak yüzeyinin pürüzlülüğü. Burley ve Flue-cured bitkilerin en alt yapraklarında yapılan bir derecelendirme.

GRANVILLE WILT : Pseudomonas solanacearum; Bakteriyal solgunluk hastalığı. Yapraklarda solgunlaşma, cüceleşme ve bodurluk oluşur.

GRASS : Çayır otu.

GREEN CASTE : Hasat edilen olgunlaşmış yaprakların hızlı kurutulması ile elde edilen tütün. Bu tütünlerin tatlanma yetenekleri yüksektir.

GREENHOUSE : Sera.

GREEN JUNE BEETLE : Cotinis nitida; Fidelik döneminde zarar veren bir böcektir. Larvaları fidelerin kökünü koparır, delik açar.

GREEN LEAF : 1) Henüz kurutulmamış yeşil yaprak.
                       2) Teknik olgunluğa ulaşmadan hasat edilen yaprak. Bu yapraklar niteliksiz, kuru ot gibi olur.

GREEN MANURE : Yeşil gübre. Toprakla beraber gübre diye sürülen yeşil otlar.

GREEN SCUM : Yosunlaşma. Fidelik yüzeyinde yosun gelişmesi şeklinde kendini gösteren bir fidelik hastalığı.

GREEN TIPS : Flue-cured tütün bitkisinin en üst uç yaprakları.

GREEN WEIGHT : Kurutmadan önce yeşil ağırlık.

GREY TOBACCO : Gri renkte flue-cured tütünü. Flue-cured tütünlerin bilinen limon ve portakal sarı yaprak rengine göre  oldukça açık ve zayıf bir renge sahiptir. Gri renk bir çeşit özelliğidir. Gri tütünlerin yanması zayıftır.

GROUND WATER : Taban suyu.

GROWING SEASON : Tarla bitkilerinin yetişme dönemi.

GUMMY : Yapışkanlık. Azot içeriği yüksek olan yapraklar dokunulduğunda yapışkanlık hissi verir.

 

H

HABITAT : Canlıların doğal ortamı.

HAIL : Dolu.

HAND : 1) Bir bitki üstünde benzer niteliklere sahip birbirine yakın birkaç yapraktan oluşan yaprak gurubu, el.
            2) Aynı kalitede 5-25 adet kurutulmuş tütün yaprağının bağlanmasıyla oluşturulan demet.

HARROW : Tırmık.

HARVEST : Tütün hasadı, kırım.

HAY : Kuru ot.

HEAT : Sıcaklık, ısı.

HERBICIDE : Yabancı otları yok etmek için kullanılan tarımsal ilaçlar.

HEREDITY : Kalıtım.

HOE : Çapa.

HOGSHEAD : Tütünleri depolamak ve olgunlaştırmak için kullanılan büyük ahşap fıçılar. Boyutları çeşitli olmakla birlikte genelde 1,2 m çapında ve yüksekliğinde ve yaklaşık 500 kg yaprak kapasitesine sahiptir.

HOLLOW STALK : Erwinia aroideae; Tütün bitkisinde tepe kırma ve filiz alma safhasından sonra özellikle bulutlu ve rutubetli havalarda zarar yapan bir bakteri hastalığıdır.

HOMOGENIZED LEAF CURING : Homojen bir çamur içinde istenen kimyasal değişmelerin yapıldığı hızlandırılmış bir tütün kurutma yöntemidir. Homojen çamur daha sonra kurutularak folyo tütün haline getirilir. Bu işlemin üç aşaması vardır; homojen çamur oluşturma, bekletme, suyu geri alma.

HORNWORM : Protoparce sexta; Boynuzlu kurtçuk. Tütünün yetiştiği her dönemde büyük tahribata yol açan en zararlı böceklerden biridir.

HOST : Konukçu.

HOTBED : Sıcak yastık.

HOT TOBACCO : Fermentasyona henüz başlamış çok nemli tütün yığını.

HUMECTANTS : Nem düzenleyici unsurlar. Hümektanlar.

HUMIDITY : Rutubet, nem.

HUMUS : Toprakta çürümüş organik madde.

HYBRID : Melez tür.

HYBRIDIZATION : Melezleştirme.

HYGROSCOPY : Havanın rutubetinin değişmesinin ölçülmesi.

HYGROSCOBIC AGENTS : Hümektan maddeler. Tütünde nem ve yumuşaklığı düzenlemek için ilave edilen gliserin, dietilen glikol, trietilen glikol, propilen glikol, elma şurubu gibi unsurlar.

 


I

IMMATURE : Olgunlaşmamış.

IMMUNE : Tolerant, hastalığa dayanıklı.

INCH : İnç (2,54 cm)

INFECTION : Enfeksiyon, bulaşma.

INSECT : Böcek, haşere.

INSECTICIDE : Böcekleri yok etmek için kullanılan tarımsal ilaçlar.

IRRIGATION : Sulama.

ISOLATE : Ayırma, koruma altına alma.

K

KEEPING QUALITY : Tütünün mevcut nem içeriğinin küflenmeye yol açmayacak şekilde korunması.

KENAF : Hibiscus cannabinae; Sigara kağıdına esneklik kazandırmak için lifleri kullanılan kenevir bitkisi.

KILLING OUT : Kurutma işleminde yaprak ve saptan nemin tamamen uzaklaştırma aşaması.

L

LABEL : Etiket.

LAMINA : Tütün yaprağında ana veya orta damar ile yan damarlar arasında kalan yaprak ayası.

LAND : Arazi, toprak.

LAND CLASSIFICATION : Toprak sınıflandırması.

LANDOWNER : Toprak sahibi.

LAND RENT : Toprak kirası.

LAND SLIDE : Çöküntü, heyelan, toprak kayması.

LAND USE : Toprağın veya arazinin kullanımı.

LAND USE PLANNING : Topraktan veya araziden faydalanma planlaması.

LAND UTILIZATION : Topraktan veya araziden sağlanan fayda.

LAND VALUE : Toprağın veya arazinin kıymeti.

LATAKIA : Çok keskin aromaya sahip Suriye tütün tipi. Sakla birlikte güneşte kurutulduktan sonra dumanlama veya isleme ile güçlü ve etkili lezzet kazandırılır.

LEAF : Tütün bitkisinde sakın orta bölümden üst kısma doğru olan yapraklar gurubu. Kalın ve sağlam dokulu, lezzet ve aroma nitelikleri iyi, alkaloid ve TPM miktarı yüksek yapraklardır.

LEAFMOULD : Funda toprağı.

LEAN : Zayıf, yağsız.

LEMON LEAF : Açık sarıdan parlak sarıya doğru renge sahip tütün yaprağı. Limon yapraklar normalden biraz daha hızlı kurutulurlar. Keskin ve ısırıcı bir duman etkisi yaratırlar.

LENGTH OF DAY : Gün uzunluğu, gün boyunca.

LESION : Hastalık veya fizyolojik bir sebeple yaprak yüzeyinde nokta veya dairesel görünümde zararlar.

LIME : Kireç.

LIME STONE : Kireç taşı.

LIME-SULPHUR : Kireç-kükürt (Ca2S)

LOAM : %7-27 balçık, (-50 ince toprak ve R den az kumdan oluşan toprak tipi.

LONGS : İmalat sırasında yapraklardan ayrılan kırılmış parçaların 10 mesh’lik elek üzerinde kalan kısımlarıdır. ( 10) olarak ifade edilir.

LOOSENING : Boş alma, gevşetme. Baskıdaki tütün yapraklarını kondisyonlamak veya nem içeriğini düzenlemek için elle veya mekanik olarak gevşetme işlemi.

LOW PROFIL TOBACCO : Alçak boylu tütün. Bitki boyu yaklaşık 76 cm, tepe kırmadan sonra 60 cm dir. Bu bitkilere erken tepe kırma yapılır. Hasat makinesının uygulanabilmesi için geliştirilmiş tütünlerdir.

LUGS : Tütün bitkisinin toprak yüzeyinden itibaren 1/3 kısmını oluşturan yapraklarıdır. Flue-cured tütünlerde “Lugs”, Burley tütünlerinde “  Cutter” adı verilir. Kuru yapraklar ince dokulu, damarlı, dolguluk yeteneği yüksek ve TPM miktarları düşüktür.

M

MH : Bak. MALEIC HYDRAZINE.

MAHOGANY LEAF : Olgunlaşmış yaprakların normal limon sarı ve turuncu renkten  daha güçlü turuncu-kahverengine sahip olmalarıdır. Daha güçlü duman niteliklerini oluştururlar.

MAINSTREAM : Ana duman. Yanana bir sigaranın içinden geçerek ağza gelen dumandır. Ana duman tüttürme sırasında nefes çekimi ile oluşur. Serbest duman veya yan duman sigaranın yanma ucundan çıkan dumandır.

MALEIC HYDRAZİNE : C4H4N2O2; 1,2-dihidro-3,6-piridazindion. Tepe kırmadan sonra bitkiye zarar vermeden, gelişen filizleri yok etmek için kullanılan kimyasaldır.

MANIPULATION : Maniplasyon, işleme. Sadece oryantal tütünlerin derecelendirilmesi, temizlenmesi, fermentasyonu ve paketlenmesini kapsayan özel bir terimdir.

MANURE : Hayvan gübresi. Organik gübre.

MARL : Kireçli toprak.

MARSH : Bataklık.

MARYLAND TOBACCO : Gölgede kurutulan büyük yapraklı bir tütün tipi. Burley tütünlerine benzer ancak tadı daha yumuşak ve hafif, karbonhidrat ve nikotin miktarı düşük, azotlu maddeler ve uçucu olmayan asitler orta düzeydedir.

MATURE : Olgun, ergin.

MATURITY : Olgunlaşma. Teknik olgunluk. Tütün bitkisinin tarla döneminde gözle fark edilebilen fizyolojik olgunluğu.

MEADOW : Çayır, otlak.

MEDIUMS : İmalat sırasında kırılan tütün parçalarının 10 mesh’lik elekten geçen, 20 mesh’lik elek üzerinde kalan kısımlarıdır. (-10 / 20) olarak ifade edilir. 

MEERSCHAUM : Lületaşı. H4Mg2Si3O10. Susuz mağnezyum silikat. En çok pipo materyali olarak kullanılır. Filtre yapımında da önerilen bir maddedir.

MENTHOL : C10H20O; 3-hydroxymenthane; Mentol. Naneruhu. Mentha arvensis veya Mentha piperita gibi bitki yağlarından kristal ve renksiz olarak elde edilir. Sentetik olarak hazırlanan dl- ve l- mentoldur. l-mentol, doğada da bulunmaktadır. dl- ve l- formlarının koku ve tadı naneye benzer. dl- formu daha çok neftyağı kokusundadır. L-mentol, sigaralarda lezzet katkı ürünü olarak en fazla kullanılan maddedir.

MIDGE : Hydrogaenus spp; Tatarcık. Flue-cured fidelerinin saplarına zarar veren bir böcektir.

MIDRIB : Ana damar. Tütün yaprağının orta damarıdır.

MILDEW : Mildiyö, küf.

MINERAL DEFICIENCY : Mineral noksanlığı.

MOISTURE : Rutubet, nem.

MOISTURE CONTENT : Denge nem içeriği.

MOISTURE HOLDING CAPACITY : Nem tutma kapasitesi.

MOLD : Küf.

MOLE CRICKET : Scapteriscus acletus R&H; Gryllotalpa hexadactyla Perty; Danaburnu. Tütün bitkisinin kökleriyle beslenen bir böcek.

MOSAIC : Tütün yaprağı üzerinde lekeler oluşturan bir virüs.

MULCH : Malç. Tütün fidelerini soğuktan korumak için kullanılan örtü malzemesi.

MULCHING : Malçlama, fideleri örtme.

MYCOLOGY : Mantar bilimi.

N

NARROW GUTTED : Lamina/damar oranı, dar ve ince yaprak.

NATURAL RESOURCES : Doğal kaynaklar.

NEMATOCIDE : Nematodlara karşı kullanılan tarımsal ilaçlar.

NEMATODE : Nematod. Tütün bitkisine zarar veren nematodların iki tipi vardır; 1) Kök ur nematodu (Meloidogyne), bitki kökleri üzerinde ur meydana getirir. 2) Kahverengi kök çürüklüğü (Pratylenchus), kökte kahverengileşme ve çürüklüğe sebep olur.

NEUTRAL FRACTION : Toplam duman kondensatının eterde çözündürüldükten sonra geri kalan kısmı veya tütünün sulu asit ve alkali ile ekstraksiyonundan sonra kalan kısmı.

NICOTIANA : Tütün bitkisinin bağlı olduğu genus. Ticari bakımdan önem taşıyan başlıca iki türü N. Tabacum ve N. Rustica’dır. N. Tabacum L.’nin orijini Brezilya, N. Rustica L.’nin Meksika’dır.

NICOTINE : C10H14N2; 3-(1-metil-2-pirolidin)-piridin; Nikotin. Tütün yapraklarında renksizden açık sarı renk arasında sıvı alkaloid olarak bulunur. Hava ve ışığa maruz kalarak dumanda kahverengileşir. 1809 da ilk defa L.Vaqueline tarafından dumandan izole edilmiştir.

NITROGEN : Azot.

NITROGEN FIXATION : Azotun tesbiti. Havadaki azotun alınması.

NONTOBACCO SMOKING MATERIAL : Sigaraların dolguluk kompozisyonunda tütünden başka bulunan unsurlar. Temel organik bitki bileşeni olarak selüloz, tütün olmayan dolguluk kısmın başlıca maddesini oluşturur. Temel organik madde dışında diğer maddeler de sıklıkla kullanılır. Tütün dışı sigara dolguluk materyali olarak, ravent, sinir otu, öksürük otu, ısırgan otu, su teresi, kanarya otu, pancar, ebegümeci, gelincik yaprakları, adaçayı, yerfıstığı, kiraz, kırmızı kayın ağacı, gürgen, Akçaağaç, fındık, katırtırnağı, okaliptus, marul, fıstık, soya, patates, mısır, kakao, kağıt ve suyosunu kullanılabilir. Dolguluk hammaddesi java biberi yapraklarından oluşan ilk sigara 1920’de pazara sunulmuştur.

NONVOLATILE CIGARETTE SMOKE CONDENSATE : Sigara duman kondensatının aseton çözeltisi buharlaştırıldığında geriye kalan uçucu olmayan kısım.

NUTRIENTS : Besin elementleri. Tütünde üç önemli besin elementi; azot, potasyum ve fosfordur. Diğer önemli elementler; kalsiyum, kükürt, mağnezyumdur. Daha az önemli olanlar; demir, bor, manganez, bakır, çinko ve klordur.

NUTRITIONAL REQUIREMENT : Bitki beslenmesi için gerekli olan besin maddeleri.

 


O

ODOR : Koku.

OFF-SHORE : Yerel üretim alanının dışında başka bir ülkeden gelen tütün. Örneğin oryantal tütün için Türkiye dışında Yunanistan, Bulgaristan veya başka bir geleneksel oryantal yetiştiren ülkeden gelen tütün.

OFF-TYPE TOBACCO : Tipdışı tütün. Normal, bilinen veya kabul edilmiş karakteristik özellikleri taşımayan tütün.

OFFAL : İşleme sırasında meydana gelen imalat kayıpları.

OLD CROP : Mevcut ürün yılından bir önceki ürün yılında yetiştirilmiş tütünler.

OPEN GRAINED : Büyük miktarda su, sos ve lezzet ürünlerini absorblama yeteneğine sahip yapraklar.

ORANGE LEAF : Zengin ve olgun sarı renk. Böyle yapraklar zengin lezzet ve düzgün içim niteliklerine sahiptirler.

ORDERING : Kondisyonlama. Kıyılmış tütünlere buhar veya su ilave ederek nem içeriği arttırılır.

ORGANIC MATTER : Organik madde.

ORIENTAL TOBACCO : Türkiye, Yunanistan ve diğer komşu ülkelerde yetiştirilen oryantal tütün tipi. Güneşte kurutulan tütünlerdir. Türk tütünleri, Aromatik tütünler olarak da bilinmektedir. Oryantal tütün güçlü bir aromaya sahiptir. Nikotin miktarı düşük, karbonhidratlar ve azotlu maddeler orta düzeydedir. Şekerler, uçucu olmayan asitler ve uçucu eterik yağlar yüksektir.

ORIENTATION : Uyum, ortam koşullarına uyumlu kılma.

OVEN VOLATILES : Kurutma fırınında 100o’de 3 saat kurutulan tütünlerin buharlaşan kısmı.

OVERCROP : Topraktan fazla ürün almak, toprağa fazla ürün verdirmek.

OVERGROWN TOBACCO : Aşırı gelişmiş tütün. Tarlada fazla gübre sebebiyle büyük ve kaba yapraklı tütünler yetişir.

OZONE INJURY : Ozon zararı. Bak. WHETHER FLECK.

P

PACK : Toprağı sıkı sıkı bastırmak.

PACKING : Paketleme.

PALE LEAF : Soluk yaprak. Açık renkli, yaprak kenarları beyazımsı özelliktedir. Böyle tütünler keskin kokulu, ekşi ve lezzetsiz olur.

PAPER : Keten ve kenevir kağıtları sigara kağıdı olarak en fazla kullanılan materyaldir. Kenaf, hasırotu, çeltik sapları, kaliteli selüloz da alternatif olarak kullanılmaktadır. Kağıda sayısız kimyasal madde ilave edilmektedir. Bunlardan kalsiyum karbonat; gözeneklilik ve yanma yeteneğini artırmak için, mağnezyum karbonat; kül rengini geliştirmek için, titanyum oksit; külün rengini beyazlatmak için, potasyum nitrat; külün tutunmasını sağlamak için katılmaktadır. Sigara kağıdının özgün bir tadı bulunmamalı, nötral bir tada sahip olmalı, yanma ucunda biriken kül beyaz renkte olmalı, yanma ucunda kararma yapmadan düzgün yanmalıdır.

PAPIROSSI : Tiryakiye ulaşmadan önce dumanı içi boş bir karton tüpten geçirilen sigara. Nefes çekimi olmadan papirossinin ateş kısmındaki yanma durur.

PARASITE : Parazit.

PARTICULATE PHASE : Katı faz. Sigara dumanının Cambridge filtresi üzerinde kalan ve parça büyüklüğü 0,2-0,4 mikron ile 1,0-1,5 mikron olan katı ve yoğunlaşmış kısım.

PEDIGREE : Şecere, nesil, soy, cins.

PEDOLOGY : Pedoloji. Toprağın meydana gelmesini, sınıflandırılmasını ve toprak yapısını inceleyen bilim dalı.

PELLET : Küçük topak.

PERFORATION : Perforasyon. Sigara kağıdının hava geçirgenliği ve hava çözünürlüğü niteliklerinin geliştirilmiş durumudur. Mekanik perforasyon; kağıdın kabartılmış olarak veya ince ince yarıklar oluşturarak yuvarlatılmış formudur. Elektrostatik perforasyon; kağıdın elektrik akımı ile perfore edilmesidir.

PERMEABILITY : Geçirgenlik.

PERIQE TOBACCO : Perik tütünleri. Amerika Birleşik Devletlerinde tip 72 olarak kayıtlı ve sadece Lousiana’da yetiştirilen tütün tipi. Tanınan hoş aroması sebebiyle pipo harmanlarında kullanılmaktadır. Perik tütünleri baskıda yaklaşık 9 ay fıçı içinde dinlendirilir.

PEST : Bitkilere zarar veren böcekler.

PESTICIDE : Zararlı böcekleri yok etmek için kullanılan tarımsal ilaçlar.

PETROLEUM ETHER EXTRACT : Petrol eteri ekstraktı. Yağlar, mumlar vb. gibi bileşenlerin ortak özellikleri petrol eterinde çözünmeleridir.

PHENOLIC COMPOUNDS : Fenol bileşenleri. Fenol bileşenleri, tütün yaprağının özellikle renk faktörü üzerinde etkili kalite faktörlerinden biridir. Klorogenik asit, rutin, scopoletin ve scopolin önemli bileşenlerdir.

PHOTOSYNTHESIS : Fotosentez. Yeşil bitki dokularında su ve CO2 nin birleşmesi sonucunda şekerlerin ve nişastalı maddelerin meydana gelmesi.

PITCHFORK : Tırmık.

PLAINS : Düzlükler, ovalar.

PLANT : Bitki.

PLANTATION : Tarımsal ürünün ekildiği tarla.

PLANT BED : Fidelik, Tütün tohumlarının ekildiği tütün yastıkları.

PLANT BREEDING : Bitki ıslahı.

PLANTER : Plantuvar. Tütün fidelerini toprağa dikmek için kullanılan dikim aracı.

PLASTICIZER : Yumuşatıcı unsurlar. Selüloz asetat filtre hammaddesine yumuşatma amacıyla ilave edilen triasetin, trietilen glikol diasetat gibi maddeler.

PLOT : Küçük arazi parçası, arsa,  parsel.

PLOW; PLOUGH : Pulluk, toprağı sürmek.

PLOUGH LAND : Sürülmüş tarla.

PLOUGH UNDER : Toprak üstü katmanların toprak altına sürülmesi.

PLOUGH UP : Toprak altı katmanların sürüm ile üste çıkması.

PLUG : Sigaranın filtre kısmı.

PLUG MAKER : Filtre yapma makinesi.

POLLEN : Çiçek tozu.

POLLINATION : Tozlaşma.

PORE VOLUME : Gözenek hacmı.

POROSITY : Porozite, gözeneklilik. 1) Kağıdın belirli bir alanından belirli hacımda geçen havanın geçiş süresi. Sabit veya değişken emiş altındaki havanın cc miktarı belirli bir zaman içinde kağıdın belirli bir yüzey alanından geçer. Porozite ölçümleri genelde Greiner sayısı ile ölçülür. Kağıdın 0,786 inch2’sinden 50 cc havanın geçmesi için gereken saniye cinsinden zamandır. En düşük poroziteye sahip sigara kağıdı en yüksek Greiner sayısını verir.
2) Yaprağın nem, sos ve lezzet unsurlarını absorblama yeteneğidir. Poroz yani gözenekli tütün absorblama yeteneği yüksek tütündür.

POST HARVEST : Hasat sonrası işlemler.

POUND : 454 gramlık ağırlık ölçüsü.

PRICE SUPPORT : Destekleme fiyatı.

PRIMING : Tütün kırımı. Bitki sakı üzerinde aynı anda olgunlaşma gösteren ve benzer kimyasal özelliklere sahip 3-4 yaprak gurubunun birlikte hasadı. Tütün hasadı. Kırım.

PRIMINGS : Tütün sakının toprak yüzeyinden orta kısmına kadar olan olgunlaşmış yaprak gurubu.

PRODUCE : Ürün, tarımsal ürün.

PRODUCTION : Üretim, tarımsal üretim.

PRODUCTIVE : Verimli, üretken.

PROJECT : Proje, tasarı.

PROPOGATION : Tohumla çoğaltmak.

PUFF COUNT : Nefes sayısı. Standart sigara tüketim koşulları altında belirlenen izmarit ölçüsüne kadar içilen nefes sayısı.

PUFF DURATION : Nefes süresi. 35 cc hacımda nefes çekiminin sabitleşmiş süresi. Nefes süresi 2.0 - 0.2 olarak standardize edilmiştir.

PUFF FLOW RATE : Nefes akış hızı. Bak PUFF VELOCITY.

PUFF FREQUENCY : Nefes sıklığı. Sigara içme makinesinin birim zamandaki nefes sayısıdır. Nefes sıklığı her 60 - 1 sn. de bir nefes olarak standartlaştırılmıştır.

PUFF PROFILE : Nefes profili. Sigara içme makinesinde 2 sn. süredeki 35 cc nefes hamcının grafiksel ifadesidir.

PUFF VELOCITY : Nefes hızı. Sigara içme makinesinde 2 sn. sürede 35 cc nefes hızı. Nefes hızı 1050 ml/dak olarak standartlaştırılmıştır. Aynı zamanda nefes akış hızı da denir.
35 cc / 2 sn = 17,5 cc/sn.

PUFF VOLUME : Nefes hamcı. Sigara içme makinesinde bir nefes çekim sırasında  sigaranın ucundan alınan dumanın hamcı. Nefes hamcı 200 de 760 cıva basıncında 35 -0,3 cc olarak standartlaştırılmıştır.

PUFFED TOBACCO : Şişirilmiş tütün. Sıcaklık, yüksek basınç altında farklı işlemler ve şişirme kimyasallarının kombine atkisi ile tütün parça büyüklüklerinin artırılması. Bak EXPANSION.

PYRIKI QUALITY INDEX : 1958 yılında C. Pyriki tarafından ortaya konan kalite indeksi;
( Toplam İndirgen Maddeler Reçineler Mumlar ) x 400 / Kül Nikotin Protein Amonyak Kalan Azot

PYROLYSIS : Yaprak bileşenlerinin daha küçük bileşenlere termal (sıcaklık etkisi) bozunması. Bak PYROLYSIS COMBUSTION.

PYROLYSIS ZONE : Bozunma bölgesi. Termal bozunmanın olduğu yanma bölgesinin arkasındaki alan.

PYROSYNTHESIS : Termal bozunmaya bağlı olarak yeni duman bileşenlerinin meydana gelmesi. Bak. PYROLYSIS, COMBUSTION.

Q

QUALITY : Kalite. İşlenmemiş ham tütün materyalinde iki faktör önemlidir; içim kalitesi ve görünüşü ile imalata uygunluğu. Bazı kalite kriterleri;
1) Görünür ve tayin edilebilir kriterler; boyut, yeknesaklık, bitim, yabancı madde, zarar, renk, doku( damarlılık, yumuşaklık), yapı(kalınlık, yoğunluk), olgunluk, koku ve lezzet,
2) Fiziksel kriterler; Dolguluk yeteneği, kırılma direnci, denge nemi, damar verimi, yanma niteliği ve yaprağın bitki üzerindeki yeri,
3) Kimyasal kriterler; Nikotin, şeker, petrol eter ekstraktları, mineral maddeler, suda eriyen kül alkaliliği, toplam azot, protein azotu, α-amino azotu, nişasta, uçucu olmayan asitler ve toplam uçucu bazlar.
4) Duyusal kriterler; İçim testleri, dumanın koku ve tadı, içim sertliği, aroma, yumuşaklık ve keskinlik.

R

RAINDROP EROSION : Yağmur aşındırması, yağmur erozyonu.

RAINFALL : Belli bir sürede yağan yağmur miktarı.

RAW : Ham, işlenmemiş.

RAW HUMUS : Ham gübre, yanmamış gübre.

RAW MATERIAL : Ham madde.

RECONSTITUTED TOBACCO : Folyo tütün. Tütün kırıntı, toz ve damarlarının çok ince öğütüldükten sonra yapıştırıcı bir madde ile karıştırılarak üniform kalınlık ve kalitede tabaka haline getirilmesidir. Tabakalar istenilen ölçüde şeritler olarak kesilir

RED LEAF : Burley tütün bitkisinde uç yaprakların hemen alt kısmında yer alır. Kırmızı yapraklar yüksek azot, alkaloid ve TPM içerirler, kızartma hissi verirler.

REDRYING : Yeniden kurutma. Tütünleri fıçılarda depolamaya hazırlama işlemi. Redrying işlemi ile tütün nemi kritik sınırın altına çekilir ve tütün yaprağı bütünüyle üniform nem içeriğine getirilir.

REDUCING SUGARS : İndirgen şekerler. Tütün yaprağında bulunan glikoz fruktoz. Aldo veya keto gurubu şekerler bakır oksiti indirgerler.

REJECT DUST : Iskarta. Tütünden geri alınmış kum ve yabancı madde.

RELATIVE HUMIDITY : Oransal rutubet.

REPELLENTS : Böcekleri kaçıran ilaçlar.

RESEARCH : Araştırma, inceleme.

RESISTANCE TO DRAW : Çekme kuvveti, esneme dayanıklılığı. 20o’de 760 Hg basınçta sigaranın bir ucundan çekilen 17,5 ml/sn. lik hava basıncı.

RESPIRATION : Nefes alma, teneffüs.

RING SPOT : Halkalı leke hastalığı. Yaprak dokusunda klorotik ve nekrotik lekeler meydana getiren bir tütün virüsü.

RIPE : Olgun.

RIPING AGENT : Olgulaştırma kimyasalları. Flue-cured tütünlerde ethephon gibi suni olgunlaştırma kimyasalları kullanılır.

ROLLING HOE : Çapa makinesi.

ROLLING LAND : Hafif inişli çıkışlı, engebeli arazi.

ROASTING : Kıyılmış tütünün nemini uzaklaştırma.

ROOT : Kök.

ROOT ROT : Kök çürüklüğü. Sclerotium rolfsii fungusunun olgun tütün bitkisinin yüzeye yakın kesimlerinde kahverengileşmeye sebep olması.

ROTARY HOE : Döner çapa.

ROTATION : Münavebe, rotasyon.

ROW : Sıra, dikim sırası.

RUN OFF : Toprağın içmediği, yüzeyde kalan su.

RURAL : Kırsal.


S

SAMPLE : Örnek.

SAND : Kum.

SAND DRAWN : Kumlanma. Aşırı yağmurların yağdığı kumlu topraklarda yetişen tütünlerde kumlanma görüntüsü oluşur, mağnezyum eksikliğinden ileri gelir.

SCALDING : Haşlanma. Bak. BROWNING.

SCORCHING : Kavrulma. Isıtmalı kurutma işlemi sırasında yüksek sıcaklık sebebiyle tütün yaprağının kırmızı-kahverengi renklenmeye maruz kalması.

SEED : Tohum.

SEEDBED : Fidelik, yastık.

SEEDING : Tohum ekimi.

SEEDLING : Fide.

SELECTIVE FILTRASYON : Seçici filtrasyon. Bazı özel duman bileşenlerinin filtre tarafından tuzaklanması.

SELF FERTILIZATION : Kendine döllenme.

SELF POLLINATION : Kendine tozlaşma.

SEMI-ARID : Yarı kurak.

SENESCENCE : Yaşlanma. Bitkinin gerçek olgunlaşma ile gerçek ölüm arasındaki gelişme fazı. Metabolik ürünlerin birikmesi ile karakterize edilir. Solunum hızı artar, kuru madde kaybı olur, sararma veya klorofil azalması görünür, proteinler, karbonhidratlar, RNA ve DNA azalır, hidrolitik enzimlerin aktivitesi artar. Dehidrasyon hızının artmasıyla yaprak kurumasının erken aşamasında yaşlanma belirtileri görünür.

SHATTER RESISTANCE : Kırılma direnci. Damar alma, kıyım, kurutma, dinlendirme ve sigara imalatı sırasında mekanik uygulamalara karşı tütün yaprağının direncidir. Kırılma direnci 2.0 nin üzerinde ise çok dayanıklı, 1.0-2.0 arasında orta dayanıklı, 1.0 in altında ise zayıf olarak tanımlanır.
Aynı zamanda gevreklik anlamını taşır. Bak FRAGILITY.

SHMUK QUALITY INDEX : 1953 yılında A.A. Shmuk tarafından ortaya konan kalite kriteri. Eriyebilir karbonhidratlar / Protein.

SHOOKY : Kuru yaprağın çatırdaması, kuru ve kırılgan yaprak sallandığında çatırdar.

SHORTS : Kırıntı. İşleme sırasında  tütün yapraklarından küçük parçaların kopması. Kırıntı büyüklükleri uzun,orta, küçük, ince olarak sınıflandırılır. 20 mesh’lik elekten aşağı düşen parçalar – 20 / 30 olarak ifade edilir.

SIDESTREAM : Yan duman. Analitik amaçlar için kapalı bir sistemde sigaranın yanan ucundan çıkan dumandır.

SILT : Mil, suyun bıraktığı kum ve çamur. İnce toprak.

SLICK LEAFS : Düzgün yüzeyli yaprak. Yaprağın aşırı düz yüzeyli ve dokunulduğunda kayganlık hissi vermesidir. İçim kalitesi ve yağlılık nitelikleri eksik yapraktır. Bu tip yapraklar genelde fazla killi topraklarda yetişir. Olgunlaşmadan çok erken hasat edilen yapraklarda da düzgün yüzey oluşur.

SMALLS : İmalat sırasında işleme sonucunda kırılan yaprak parçaları. 30-50 mesh lik elek arasında kalan parçalar -30 / 50 olarak ifade edilir.

SMOKE CONDENSATE : Duman yoğuntusu. Bak.CIGARETTE SMOKE CONDENSATE.

SMOKE REMOVEL EFFICIENCY : Etkili filtrasyon, seçici filtrasyon. Toplam duman bileşenlerinden filtre ile tuzaklanan kısım.

Loge ( 1 – E / 100 ) = A x L B x ∆P x C4 D x L / δ 

E = duman, nikotin ve tar olarak tuzaklanan kısım
L = filtre uzunluğu (mm)
∆P = 17,5 ml/sn çıkış hızında suyun mm olarak filtre basıncı
C = filtre çapı (mm)
δ  = filtre liflerinin filament miktarı (g)
A,B,D = sabite (tablo aşağıdadır)

A B D
Duman’da - 1.542 x 10 -2 - 9.602 x 10 -9 - 2.102 x 10 -2
Nikotin’de - 3.822 x 10 -3 - 1.048 x 10 -8 - 1.824 x 10 -2
Tar’da - 9.957 x 10 -3 - 8.517 x 10 -9  - 2.587 x 10 -2

SMOKE YIELD : Anaduman verimi. Tüketilen tütünün 1 g. ında bulunan katı faz miktarı.

SMOKING MACHINE : İnsan davranışlarına uyumlu standart koşullara sahip mekanik sigara içme makinesi. Birbirinden bağımsız olarak her bir sigara içme kanalı, 1 dakikada 2 saniye aralıklı 35 ml nefes hamcında tüketim yapar.

SOD WEBWORM : Crambus spp; Tütün sakıyla beslenen zararlı.

SOFT LEAF : Normalden daha fazla nem içeriğine sahip tütün.

SOFTENING : Belirli bir sürede ve belirli bir basınçtan sonra  yanan sigara çubuğunun belirli bir parçasında hacım azalması. Yumuşaklık.

Yumuşaklık kriteri =  ∆V(n) - ∆V(unlit) / ∆V(unlit) x 100

∆V(unlit) = yakışmamış tütün çubuğunun hacım azalması
∆V(n) = tütün çubuğunun n mm boyunda tüketilmesi için gereken nefesin 15 sn de ölçülen çubuk hamcı azalması
n = mm olarak tüketilen çubuk parçası

SOGGY : Çok nemli, rutubetli.

SOIL : Toprak.

SOIL CLASSIFICATION : Toprak sınıflandırması.

SOIL CONSERVATION : Toprağı muhafaza etmek ve daha verimli hale getirmek için kullanılan yöntemler.

SOIL NUTRIENTS : Organik ve inorganik toprak bitki besleme elementleri.

SOIL STRUCTURE : Toprak yapısı.

SOIL TEXTURE : Toprak bünyesi.

SOIL TYPE : Toprak tipi, yüzey ve diğer tabakaların özellikleri.

SOLANACEAE : Tütün bitkisinin ait olduğu botanik aile.

SORE SHIN : Rhizoctonia solani; sak kırılması ve lekelere sebep olan bir toprak etmeni.

SORTING : Dereceleme. Bak. GRADING

SOW : Tohum ekimi.

SPACING : Bitki sıklığı. İki tütün bitkisi arasındaki mesafe. Oryantal tütünlerde bu aralık 10-15 cm,  büyük yapraklı tütünlerde 100-150 cm dir.

SPECIES : Botanik sınıflamada tür. Tütün bitkisi, Nicotiana tabacum L., N. Sylvestris x N. Tomentosiformis veya N. Octophora türlerinin doğal melezlenmesi ile meydana gelmiştir.

SPECIFIC VOLUME : Özgün hacım. Belirli bir tütün miktarına ait hamcın tütün ağırlığına oranı ( ml/gr ). Özgün hacım artarsa dolguluk kapasitesi de artar.

SPONGE : Süngerleşme. Sarartma fazının çok uzun sürmesi sonucunda görülen ağarma.

SPOTTING : Yüksek nem ve sıcaklığa maruz kalan sargılık tütünlerde kahverengi beneklerin ortaya çıkması.

SPRAYER : Pülverizatör.

STACK : Yığın.

STAINING : Lekelenme. Yüksek nem ve sıcaklığa maruz kalan sargılık tütün yapraklarının hertarafının kahverengi lekelerle kaplanması.

STALK : Sap.

STALK-CUTTING : Sak hasadı. Yaprak kırımının tersine bitkinin bütün olarak hasadı. Genelde gölgede ve ateşte kurutulan tütünlere uygulanır.

STANDARDIZATION : Standartlaştırma.

STATIC BURNING RATE : Statik yanma hızı. Statik olarak belirli bir sürede yanan tütünün ağırlığı. Sabit koşullar altında sigara çubuğunun 40 mm yanması için gereken süre.
(sn /cm2 ) veya (mg yanmış tütün / dak) olarak tanımlanır.
 
STEAM VOLATILES : Tütün veya tütün dumanının parçacık fazında bulunan ve dumandan ayrıştırılan katı veya sıvılar.

STEM : Tütün yaprağının ana damarı.

STEMMING : Damar alma. Bak. THRESHING.

STERILITY : Kısırlık.

STEWING : Yavaş sarartma. Olgun olmayan yaprakları istenen renge ulaştırmak için uzun bir süre sarartma sıcaklığında ve ambarda tutma.

STIFFENING : Toklaştırma. Kıyılmış veya şişirilmiş tütünün dolguluk gücünü artırma işlemi. Kimyasal ilave ederek veya sahip olduğu su miktarı değiştirilerek hücre duvarının elastikiyetinin bir miktar kaybolmasıdır.

STORAGE : Ambarlama, depolama.

STRIP : Orta damarı alınmış yaprak ayası.

STRIPPING : Bitki sakından toplanan yaprakların üretici evinde ön derecelendirmesi.

STUBBLE : Anız, hasattan sonra tarlada kalan saklar.

STUNTING : Bodurlaşma.

SUBSOIL : Tarım toprağının altında kalan toprak.

SUCKERS : Tütün bitkisinde yaprak koltuklarından çıkan filizler. Piçler. Filiz alma işlemi ile ana yapraklar besin elementlerini alarak daha kalın, daha büyük ve daha ağır olurlar.

SUN CURING : Güneşte kurutma. Bak. CURING.

SURVEY : İnceleme.

SWEATING : Terletme, fermantasyon. Bak. FERMANTATION.

SYMPTOM : Araz, belirti, iz.

SYNTHETIC TOBACCO : Hammaddesi tütün olmayan materyal.

T

TAPROOT : Kazık kök, ana kök.

TILLAGE : Toprağı sürmek, işlemek.

TILTH : Sürülmüş, işlenmiş toprak.

TOBACCO : Tütün.

TPM : Toplam kondensat. Toplam parçacık materyali. Bak. TOTAL PARTICULATE MATTER.

TAR : Zifir. Toplam kondensatın nikotin ve su içeriği olmayan kısmı.

TEARTAPE : Açma bandı. 1-3 mm genişliğinde selüloz film şeridi sigara paketine iliştirilerek ambalajın hızlı ve kolay açılması sağlanır.

THRESHING : 1) Yaprak ayasından orta damarın uzaklaştırılması. 2) Pestil tütün şeritlerinin küçük değişik boyutlarda kıyılması.

TIP LEAVES : Bitki sakı üzerindeki en üst yaprak gurubu.

TIPPING : Uç alma. Bitki sakında en uçtaki 1-3 yaprağın koparılıp bitkiden uzaklaştırılması işlemi.

TIPS : Burley ve Flue-cured bitkilerinin en uç yaprakları. Bu el gurubu en yüksek tar miktarına ve en düşük dolguluk gücü ve içim kalitesine sahiptir.

TOADY : Kurbağalanma. Yaprağın renksiz veya grimsi, cansız ölü doku görünüşünde olması.

TOASTING : 1) 160 oC nin üzerindeki sıcaklıkta ısıtma işlemi ile soslama yapılır burley yapraklarında şekerler  karamelize olur. Soslamadan sonra sabitleştirme yapılır.
2) Tam olgunlaşmadan toplanan yaprakların kurutulması için üreticilerin kullandıkları yöntem. Son kurutma fazında yüksek sıcaklık uygulanarak yaprağın rengi koyulaştırılır ancak sonuçta hoş olmayan bir koku oluşur.

TOBACCO BEETLE : Bak. CİGARETTE BEETLE.

TOBACCO DUST : Tütün tozu. İşleme sırasında meydana gelen yaprak kırılmaları ile tütün tozu oluşur. Tütün işleme sırasında toplam imalatın % 3-4 ü tozdur.

TOBACCO FLOWER : Tütün bitkisinin kendine döllenen ve kolaylıkla tozlanabilen organıdır. N. Tabacum’un çiçekleri yaklaşık 5 cm uzunlukta ve pembemsi renktedir. N. Rustica’nın çiçeklerinin uzunluğu 5 cm den biraz daha kısa ve rengi sarıdan yeşile doğrudur.

TOBACCO FOIL : Bak. RECONSTITUTE TOBACCO. Folyo tütün, pestil tütün.

TOBACCO GERMPLASM : Temel tütün kalıtım materyali koleksiyonu.

TOBACCO MOTH : Tütün güvesi. Ephestia elutella. Yüksek şeker içeriğine sahip işlenmemiş tütün depolarında zarar yapar. Avrupada müzayede güvesi adı verilmiştir.

TOBACCO PLANT : Karakteristik olarak nikotin alkaloidine sahip tek yıllık ve yapraklarından yararlanılan bir bitki. Ticari anlamda üretimi yapılan Nicotiana tabacum Nicotiana genusunda bulunan 64 türden biridir.

TOBACCO SEED : Tütün tohumu. Bir gramda 10000-12000 tohum bulunmaktadır. Her m2 ye 1 gram hesabıyla 10 m2 tütün fideliği için 10 gram tohum kullanılır. Bir tütün bitkisinden 150.000 tohum elde edilebilir.

TOP FLAVORINGS : Final kurutma sırasında veya soğutma işleminde kıyılmış tütünlere uçucu aromatik lezzetlendirme ürünleri katılır.

TOPPING : Tepe kırma. Uç alma. Tütün bitkisinde çiçek tablasının veya çiçek tablasıyla birlikte uç yaprakların koparılması. Bu işlem tütünde yaprak boyutunun büyümesini, kalınlaşmayı, yapı ve nikotin içeriğinin artmasını sağlar.

TOTAL PARTICULATE MATTER : Toplam katı faz. Kondensat. Tütün dumanının Cambridge filtresi üzerinde toplanan yoğunlaşmış kısmı. Flue cured tütünlerinde yaprak karakteristiklerinin belirli özellikleri dikkate alınarak dumanda tahminlenen TPM miktarı Tso tarafından formüle edilmiştir.
TPM (mg/sigara)   =   170.16504 (sabite)
  17.62296 x toplam polifenoller (%)
- 17.00079 x toplam fitosteroller (mg/g)
  50.87225 x pH değeri
- 5.22681 x şeker (%)
- 0.22681 x trikom (3 mm çapında)
  16.50523 x yaprak kalınlığı (mm)
  92.31470 x toplam azot (%)
- 55.31998 x potasyum (%)
- 8.09804 x lipidler (%)
- 0.18060 x oksalat (meq/g)
- 81.77171 x malat (meq/g)
- 2.64672 x selüloz (%)

TOW : Filtre yapımında kullanmak üzere demet olarak işlenmiş selüloz asetat.

TRANSFER EFFICIENCY : Ateş tutma sıcaklığında yanan bir sigarada, yanarak sigara boyunca sürüklenen ve yanma ucundan çıkan dumanda bulunan kimyasal bileşenler.Bu işlemler evaporasyon ve kondensasyon olaylarına bağlıdır. Tüttürme olayı ile yanan tütün kimyasallarının 3’ü yanma ucundan çıkan dumana geçmektedir. Küçük molekül ağırlıklı uçucu bileşenler dumana daha kolay transfer olurlar. Kaynama noktası yüksek bileşenler ve büyük  moleküllü bileşenlerde transfer daha az olur.

 

Bileşenler  

Ateşi Tutma Sıcaklığı (°C )

% Transfer  

Mentol   

212    

39

Nikotin  

245   

24

Gliserol  

d.290 

22

Neofitadien  

284   

20

Nornikotin  

270   

8

Dotriakonten  

467   

30

Solanesol  

41.5 

 3

 

 

 

 

 

 

 




TRANSPIRATION :
Terleme.

TRANSPLANT : Fidelerin tarlaya transferi.

TRASH : Burley tütünlerinde bitki üzerinde lugs yaprak gurubunun altında bulunan yapraklar.

TRASHY : Doğal yağ içeriği zayıf kuru yaprak.

TRIASETIN : Gliserol triasetat. Sigara filtresinde selüloz asetat lifleri için nemlendirici.

TRICHOMES : Tütün yaprağında yapışkan bir yüzey oluşturan salgı tüyleri.

TRIETHYLENE GLYCOL DIACETATE : Sigara filtresinde selüloz asetat lifleri için nemlendirici. Gliserol triasetat.

TYING MACHINE : Hasattan sonra kurutma amacıyla tütün yapraklarının sap kısmından bağlanması veya dikilmesi.

 


U

USABILITY : Kullanışlı, yararlı olma hali. Tütün ürünlerinde içim kalitesi yanında sağlıkla ilişkili olarak kullanışlılık faktörü önemlidir.

UTILITY : Fayda. Kullanım, kullanışlılık.

UTILIZATION : Fayda sağlama, kullanma.

V

VALUE : Kıymet, takdir.

VAPOR PHASE : Gaz fazı. Uçucu faz.

VARIATION : Aynı tür veya çeşide ait bitkiler arasındaki farklılıklar.

VARIETY : Aynı türün aralarında bazı farklar bulunan alt gurupları, çeşit.

VEINS : Yaprakta orta damarın her iki yanında yaprak strüktürünü destekleyen  yan damarlar.

VIRGIN LAND : Bakir, işlenmemiş arazi.

VIRGIN SOIL : İşlenmemiş toprak.

VIRGINIA TOBACCO : Dünyanın hemen her yerinde yetiştirilen flue-cured veya açık renkli tütünler.

W

WALNUT LEAF : Güçlü duman ve içim nitelikleri veren koyu mahogani yapraklar. Pipo tütünü yapımında kullanılır.

WATER REQUIREMENT : Su ihtiyacı.

WEED : Yabancı ot.

WEED CONTROL : Yabancı ot kontrolu.

WHETHER FLECK : Ozon zararı. Havadaki ozon miktarının yüksek olmasından kaynaklanan önce siyah sonra kahverengi ve daha sonra beyaz benekler halinde kendini gösteren bir hastalık. Fizyolojik bir durumdur.

WET : Yaş, ıslak.

WET DOG : Yüksek klor içeren tütün yaprağı.

WHITE-FRINGED BEETLE : Graphognathus spp. Tütün köklerinden beslenen bir böcek türü.

WHITE TOBACCO : Tütün için uygun olmayan veya toplam azot miktarı düşük toprakta yetişen tütün.

WILDFIRE : Vahşi ateş, yalaza. Pseudomonas tabaci. Bu bakteri hastalığın oluştuğu alanın çevresinde sarı bir lezyon oluşturur.

WILT : Solmak.

WILTNESS : Solgunluk.

WIND EROSION : Toprağın rüzgar tarafından aşındırılması.

WIREWORM : Conoderus vespertinus; Tel kurdu. Tütün kök ve sapında iç kısımları yiyerek ve tünel açarak bitkiye zarar verir.

Y

YELLOWING : Sarartma. Yaşlanma. Isıtmalı kurutma veya güneşte kurutma metodunun ilk adımı.

YIELD : 1) Kurutulmuş tütünün ağırlığı, verim.
2) Damar alma ve nem sabitleştirme işleminden sonra tütün ağırlığı. Damar/sap oranı ile kum, toz ve kırıkların kayıp % si.

 

Tobacco Production & Processing (Tütün Üretimi ve İşleme)

 

SOWING SEEDBEDS

Fideliklere tohum ekimi

TRANSPLANTING   

Fidelerin tarlaya dikimi

TOPPING & SUCKERING 

Tepe kırma & filiz alma

HARVESTING   

Hasat

CURING    

Kurutma

GRADING    

Sınıflandırma

MARKETING   

Pazarlama

STEMMING & TRESHING*

Damar alma

REDRYING   

Kondisyonlama

PRIZING    

Değerlendirme

AGEING     

Olgunlaştırma

ORDERING    

Sınıflandırma

STEMMING & TRESHING*  

Damar alma

BLENDING   

Harmanlama

FLAVORING, CASING 

Katkı maddeleri ekleme

TOASTING( Burley)

Yüksek sıcaklıkta renklendirme

REORDERING   

Yeniden sınıflandırma

CUTTING    

Kıyım

REORDERING   

Yeniden sınıflandırma

FLAVORING, TOP FLAVORING

Aromatik ürünleri ekleme

BULKING    

Balyalama

MAKING    

İmalat


* Damar alma işlemi depolamadan önce ve sonra yapılabilir.

 

Literatür;

Dictionary of Tobacco Terminology, Complied and Edited by Marian Zalis DeBardeleben, Philip Morris Training Center Art Department, 1980.

A Glossary of Agricultural Terms, Complied by Tha American Language Center, The American University, Washington D.C., 1961.