Yard. Doç. Dr. Gülden YAZAN
Ziraat Yüksek Mühendisi
Uzman Tarım Danışmanı

Sertifika No: 209-151

(0536) 218 87 03

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Tütün Sözlüğü

S

SAMPLE : Örnek.

SAND : Kum.

SAND DRAWN : Kumlanma. Aşırı yağmurların yağdığı kumlu topraklarda yetişen tütünlerde kumlanma görüntüsü oluşur, mağnezyum eksikliğinden ileri gelir.

SCALDING : Haşlanma. Bak. BROWNING.

SCORCHING : Kavrulma. Isıtmalı kurutma işlemi sırasında yüksek sıcaklık sebebiyle tütün yaprağının kırmızı-kahverengi renklenmeye maruz kalması.

SEED : Tohum.

SEEDBED : Fidelik, yastık.

SEEDING : Tohum ekimi.

SEEDLING : Fide.

SELECTIVE FILTRASYON : Seçici filtrasyon. Bazı özel duman bileşenlerinin filtre tarafından tuzaklanması.

SELF FERTILIZATION : Kendine döllenme.

SELF POLLINATION : Kendine tozlaşma.

SEMI-ARID : Yarı kurak.

SENESCENCE : Yaşlanma. Bitkinin gerçek olgunlaşma ile gerçek ölüm arasındaki gelişme fazı. Metabolik ürünlerin birikmesi ile karakterize edilir. Solunum hızı artar, kuru madde kaybı olur, sararma veya klorofil azalması görünür, proteinler, karbonhidratlar, RNA ve DNA azalır, hidrolitik enzimlerin aktivitesi artar. Dehidrasyon hızının artmasıyla yaprak kurumasının erken aşamasında yaşlanma belirtileri görünür.

SHATTER RESISTANCE : Kırılma direnci. Damar alma, kıyım, kurutma, dinlendirme ve sigara imalatı sırasında mekanik uygulamalara karşı tütün yaprağının direncidir. Kırılma direnci 2.0 nin üzerinde ise çok dayanıklı, 1.0-2.0 arasında orta dayanıklı, 1.0 in altında ise zayıf olarak tanımlanır.
Aynı zamanda gevreklik anlamını taşır. Bak FRAGILITY.

SHMUK QUALITY INDEX : 1953 yılında A.A. Shmuk tarafından ortaya konan kalite kriteri. Eriyebilir karbonhidratlar / Protein.

SHOOKY : Kuru yaprağın çatırdaması, kuru ve kırılgan yaprak sallandığında çatırdar.

SHORTS : Kırıntı. İşleme sırasında  tütün yapraklarından küçük parçaların kopması. Kırıntı büyüklükleri uzun,orta, küçük, ince olarak sınıflandırılır. 20 mesh’lik elekten aşağı düşen parçalar – 20 / 30 olarak ifade edilir.

SIDESTREAM : Yan duman. Analitik amaçlar için kapalı bir sistemde sigaranın yanan ucundan çıkan dumandır.

SILT : Mil, suyun bıraktığı kum ve çamur. İnce toprak.

SLICK LEAFS : Düzgün yüzeyli yaprak. Yaprağın aşırı düz yüzeyli ve dokunulduğunda kayganlık hissi vermesidir. İçim kalitesi ve yağlılık nitelikleri eksik yapraktır. Bu tip yapraklar genelde fazla killi topraklarda yetişir. Olgunlaşmadan çok erken hasat edilen yapraklarda da düzgün yüzey oluşur.

SMALLS : İmalat sırasında işleme sonucunda kırılan yaprak parçaları. 30-50 mesh lik elek arasında kalan parçalar -30 / 50 olarak ifade edilir.

SMOKE CONDENSATE : Duman yoğuntusu. Bak.CIGARETTE SMOKE CONDENSATE.

SMOKE REMOVEL EFFICIENCY : Etkili filtrasyon, seçici filtrasyon. Toplam duman bileşenlerinden filtre ile tuzaklanan kısım.

Loge ( 1 – E / 100 ) = A x L B x ∆P x C4 D x L / δ 

E = duman, nikotin ve tar olarak tuzaklanan kısım
L = filtre uzunluğu (mm)
∆P = 17,5 ml/sn çıkış hızında suyun mm olarak filtre basıncı
C = filtre çapı (mm)
δ  = filtre liflerinin filament miktarı (g)
A,B,D = sabite (tablo aşağıdadır)

A B D
Duman’da - 1.542 x 10 -2 - 9.602 x 10 -9 - 2.102 x 10 -2
Nikotin’de - 3.822 x 10 -3 - 1.048 x 10 -8 - 1.824 x 10 -2
Tar’da - 9.957 x 10 -3 - 8.517 x 10 -9  - 2.587 x 10 -2

SMOKE YIELD : Anaduman verimi. Tüketilen tütünün 1 g. ında bulunan katı faz miktarı.

SMOKING MACHINE : İnsan davranışlarına uyumlu standart koşullara sahip mekanik sigara içme makinesi. Birbirinden bağımsız olarak her bir sigara içme kanalı, 1 dakikada 2 saniye aralıklı 35 ml nefes hamcında tüketim yapar.

SOD WEBWORM : Crambus spp; Tütün sakıyla beslenen zararlı.

SOFT LEAF : Normalden daha fazla nem içeriğine sahip tütün.

SOFTENING : Belirli bir sürede ve belirli bir basınçtan sonra  yanan sigara çubuğunun belirli bir parçasında hacım azalması. Yumuşaklık.

Yumuşaklık kriteri =  ∆V(n) - ∆V(unlit) / ∆V(unlit) x 100

∆V(unlit) = yakışmamış tütün çubuğunun hacım azalması
∆V(n) = tütün çubuğunun n mm boyunda tüketilmesi için gereken nefesin 15 sn de ölçülen çubuk hamcı azalması
n = mm olarak tüketilen çubuk parçası

SOGGY : Çok nemli, rutubetli.

SOIL : Toprak.

SOIL CLASSIFICATION : Toprak sınıflandırması.

SOIL CONSERVATION : Toprağı muhafaza etmek ve daha verimli hale getirmek için kullanılan yöntemler.

SOIL NUTRIENTS : Organik ve inorganik toprak bitki besleme elementleri.

SOIL STRUCTURE : Toprak yapısı.

SOIL TEXTURE : Toprak bünyesi.

SOIL TYPE : Toprak tipi, yüzey ve diğer tabakaların özellikleri.

SOLANACEAE : Tütün bitkisinin ait olduğu botanik aile.

SORE SHIN : Rhizoctonia solani; sak kırılması ve lekelere sebep olan bir toprak etmeni.

SORTING : Dereceleme. Bak. GRADING

SOW : Tohum ekimi.

SPACING : Bitki sıklığı. İki tütün bitkisi arasındaki mesafe. Oryantal tütünlerde bu aralık 10-15 cm,  büyük yapraklı tütünlerde 100-150 cm dir.

SPECIES : Botanik sınıflamada tür. Tütün bitkisi, Nicotiana tabacum L., N. Sylvestris x N. Tomentosiformis veya N. Octophora türlerinin doğal melezlenmesi ile meydana gelmiştir.

SPECIFIC VOLUME : Özgün hacım. Belirli bir tütün miktarına ait hamcın tütün ağırlığına oranı ( ml/gr ). Özgün hacım artarsa dolguluk kapasitesi de artar.

SPONGE : Süngerleşme. Sarartma fazının çok uzun sürmesi sonucunda görülen ağarma.

SPOTTING : Yüksek nem ve sıcaklığa maruz kalan sargılık tütünlerde kahverengi beneklerin ortaya çıkması.

SPRAYER : Pülverizatör.

STACK : Yığın.

STAINING : Lekelenme. Yüksek nem ve sıcaklığa maruz kalan sargılık tütün yapraklarının hertarafının kahverengi lekelerle kaplanması.

STALK : Sap.

STALK-CUTTING : Sak hasadı. Yaprak kırımının tersine bitkinin bütün olarak hasadı. Genelde gölgede ve ateşte kurutulan tütünlere uygulanır.

STANDARDIZATION : Standartlaştırma.

STATIC BURNING RATE : Statik yanma hızı. Statik olarak belirli bir sürede yanan tütünün ağırlığı. Sabit koşullar altında sigara çubuğunun 40 mm yanması için gereken süre.
(sn /cm2 ) veya (mg yanmış tütün / dak) olarak tanımlanır.
 
STEAM VOLATILES : Tütün veya tütün dumanının parçacık fazında bulunan ve dumandan ayrıştırılan katı veya sıvılar.

STEM : Tütün yaprağının ana damarı.

STEMMING : Damar alma. Bak. THRESHING.

STERILITY : Kısırlık.

STEWING : Yavaş sarartma. Olgun olmayan yaprakları istenen renge ulaştırmak için uzun bir süre sarartma sıcaklığında ve ambarda tutma.

STIFFENING : Toklaştırma. Kıyılmış veya şişirilmiş tütünün dolguluk gücünü artırma işlemi. Kimyasal ilave ederek veya sahip olduğu su miktarı değiştirilerek hücre duvarının elastikiyetinin bir miktar kaybolmasıdır.

STORAGE : Ambarlama, depolama.

STRIP : Orta damarı alınmış yaprak ayası.

STRIPPING : Bitki sakından toplanan yaprakların üretici evinde ön derecelendirmesi.

STUBBLE : Anız, hasattan sonra tarlada kalan saklar.

STUNTING : Bodurlaşma.

SUBSOIL : Tarım toprağının altında kalan toprak.

SUCKERS : Tütün bitkisinde yaprak koltuklarından çıkan filizler. Piçler. Filiz alma işlemi ile ana yapraklar besin elementlerini alarak daha kalın, daha büyük ve daha ağır olurlar.

SUN CURING : Güneşte kurutma. Bak. CURING.

SURVEY : İnceleme.

SWEATING : Terletme, fermantasyon. Bak. FERMANTATION.

SYMPTOM : Araz, belirti, iz.

SYNTHETIC TOBACCO : Hammaddesi tütün olmayan materyal.

T

TAPROOT : Kazık kök, ana kök.

TILLAGE : Toprağı sürmek, işlemek.

TILTH : Sürülmüş, işlenmiş toprak.

TOBACCO : Tütün.

TPM : Toplam kondensat. Toplam parçacık materyali. Bak. TOTAL PARTICULATE MATTER.

TAR : Zifir. Toplam kondensatın nikotin ve su içeriği olmayan kısmı.

TEARTAPE : Açma bandı. 1-3 mm genişliğinde selüloz film şeridi sigara paketine iliştirilerek ambalajın hızlı ve kolay açılması sağlanır.

THRESHING : 1) Yaprak ayasından orta damarın uzaklaştırılması. 2) Pestil tütün şeritlerinin küçük değişik boyutlarda kıyılması.

TIP LEAVES : Bitki sakı üzerindeki en üst yaprak gurubu.

TIPPING : Uç alma. Bitki sakında en uçtaki 1-3 yaprağın koparılıp bitkiden uzaklaştırılması işlemi.

TIPS : Burley ve Flue-cured bitkilerinin en uç yaprakları. Bu el gurubu en yüksek tar miktarına ve en düşük dolguluk gücü ve içim kalitesine sahiptir.

TOADY : Kurbağalanma. Yaprağın renksiz veya grimsi, cansız ölü doku görünüşünde olması.

TOASTING : 1) 160 oC nin üzerindeki sıcaklıkta ısıtma işlemi ile soslama yapılır burley yapraklarında şekerler  karamelize olur. Soslamadan sonra sabitleştirme yapılır.
2) Tam olgunlaşmadan toplanan yaprakların kurutulması için üreticilerin kullandıkları yöntem. Son kurutma fazında yüksek sıcaklık uygulanarak yaprağın rengi koyulaştırılır ancak sonuçta hoş olmayan bir koku oluşur.

TOBACCO BEETLE : Bak. CİGARETTE BEETLE.

TOBACCO DUST : Tütün tozu. İşleme sırasında meydana gelen yaprak kırılmaları ile tütün tozu oluşur. Tütün işleme sırasında toplam imalatın % 3-4 ü tozdur.

TOBACCO FLOWER : Tütün bitkisinin kendine döllenen ve kolaylıkla tozlanabilen organıdır. N. Tabacum’un çiçekleri yaklaşık 5 cm uzunlukta ve pembemsi renktedir. N. Rustica’nın çiçeklerinin uzunluğu 5 cm den biraz daha kısa ve rengi sarıdan yeşile doğrudur.

TOBACCO FOIL : Bak. RECONSTITUTE TOBACCO. Folyo tütün, pestil tütün.

TOBACCO GERMPLASM : Temel tütün kalıtım materyali koleksiyonu.

TOBACCO MOTH : Tütün güvesi. Ephestia elutella. Yüksek şeker içeriğine sahip işlenmemiş tütün depolarında zarar yapar. Avrupada müzayede güvesi adı verilmiştir.

TOBACCO PLANT : Karakteristik olarak nikotin alkaloidine sahip tek yıllık ve yapraklarından yararlanılan bir bitki. Ticari anlamda üretimi yapılan Nicotiana tabacum Nicotiana genusunda bulunan 64 türden biridir.

TOBACCO SEED : Tütün tohumu. Bir gramda 10000-12000 tohum bulunmaktadır. Her m2 ye 1 gram hesabıyla 10 m2 tütün fideliği için 10 gram tohum kullanılır. Bir tütün bitkisinden 150.000 tohum elde edilebilir.

TOP FLAVORINGS : Final kurutma sırasında veya soğutma işleminde kıyılmış tütünlere uçucu aromatik lezzetlendirme ürünleri katılır.

TOPPING : Tepe kırma. Uç alma. Tütün bitkisinde çiçek tablasının veya çiçek tablasıyla birlikte uç yaprakların koparılması. Bu işlem tütünde yaprak boyutunun büyümesini, kalınlaşmayı, yapı ve nikotin içeriğinin artmasını sağlar.

TOTAL PARTICULATE MATTER : Toplam katı faz. Kondensat. Tütün dumanının Cambridge filtresi üzerinde toplanan yoğunlaşmış kısmı. Flue cured tütünlerinde yaprak karakteristiklerinin belirli özellikleri dikkate alınarak dumanda tahminlenen TPM miktarı Tso tarafından formüle edilmiştir.
TPM (mg/sigara)   =   170.16504 (sabite)
  17.62296 x toplam polifenoller (%)
- 17.00079 x toplam fitosteroller (mg/g)
  50.87225 x pH değeri
- 5.22681 x şeker (%)
- 0.22681 x trikom (3 mm çapında)
  16.50523 x yaprak kalınlığı (mm)
  92.31470 x toplam azot (%)
- 55.31998 x potasyum (%)
- 8.09804 x lipidler (%)
- 0.18060 x oksalat (meq/g)
- 81.77171 x malat (meq/g)
- 2.64672 x selüloz (%)

TOW : Filtre yapımında kullanmak üzere demet olarak işlenmiş selüloz asetat.

TRANSFER EFFICIENCY : Ateş tutma sıcaklığında yanan bir sigarada, yanarak sigara boyunca sürüklenen ve yanma ucundan çıkan dumanda bulunan kimyasal bileşenler.Bu işlemler evaporasyon ve kondensasyon olaylarına bağlıdır. Tüttürme olayı ile yanan tütün kimyasallarının 3’ü yanma ucundan çıkan dumana geçmektedir. Küçük molekül ağırlıklı uçucu bileşenler dumana daha kolay transfer olurlar. Kaynama noktası yüksek bileşenler ve büyük  moleküllü bileşenlerde transfer daha az olur.

 

Bileşenler  

Ateşi Tutma Sıcaklığı (°C )

% Transfer  

Mentol   

212    

39

Nikotin  

245   

24

Gliserol  

d.290 

22

Neofitadien  

284   

20

Nornikotin  

270   

8

Dotriakonten  

467   

30

Solanesol  

41.5 

 3

 

 

 

 

 

 

 




TRANSPIRATION :
Terleme.

TRANSPLANT : Fidelerin tarlaya transferi.

TRASH : Burley tütünlerinde bitki üzerinde lugs yaprak gurubunun altında bulunan yapraklar.

TRASHY : Doğal yağ içeriği zayıf kuru yaprak.

TRIASETIN : Gliserol triasetat. Sigara filtresinde selüloz asetat lifleri için nemlendirici.

TRICHOMES : Tütün yaprağında yapışkan bir yüzey oluşturan salgı tüyleri.

TRIETHYLENE GLYCOL DIACETATE : Sigara filtresinde selüloz asetat lifleri için nemlendirici. Gliserol triasetat.

TYING MACHINE : Hasattan sonra kurutma amacıyla tütün yapraklarının sap kısmından bağlanması veya dikilmesi.