Yard. Doç. Dr. Gülden YAZAN
Ziraat Yüksek Mühendisi
Uzman Tarım Danışmanı

Sertifika No: 209-151

(0536) 218 87 03

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Tütün Sözlüğü

O

ODOR : Koku.

OFF-SHORE : Yerel üretim alanının dışında başka bir ülkeden gelen tütün. Örneğin oryantal tütün için Türkiye dışında Yunanistan, Bulgaristan veya başka bir geleneksel oryantal yetiştiren ülkeden gelen tütün.

OFF-TYPE TOBACCO : Tipdışı tütün. Normal, bilinen veya kabul edilmiş karakteristik özellikleri taşımayan tütün.

OFFAL : İşleme sırasında meydana gelen imalat kayıpları.

OLD CROP : Mevcut ürün yılından bir önceki ürün yılında yetiştirilmiş tütünler.

OPEN GRAINED : Büyük miktarda su, sos ve lezzet ürünlerini absorblama yeteneğine sahip yapraklar.

ORANGE LEAF : Zengin ve olgun sarı renk. Böyle yapraklar zengin lezzet ve düzgün içim niteliklerine sahiptirler.

ORDERING : Kondisyonlama. Kıyılmış tütünlere buhar veya su ilave ederek nem içeriği arttırılır.

ORGANIC MATTER : Organik madde.

ORIENTAL TOBACCO : Türkiye, Yunanistan ve diğer komşu ülkelerde yetiştirilen oryantal tütün tipi. Güneşte kurutulan tütünlerdir. Türk tütünleri, Aromatik tütünler olarak da bilinmektedir. Oryantal tütün güçlü bir aromaya sahiptir. Nikotin miktarı düşük, karbonhidratlar ve azotlu maddeler orta düzeydedir. Şekerler, uçucu olmayan asitler ve uçucu eterik yağlar yüksektir.

ORIENTATION : Uyum, ortam koşullarına uyumlu kılma.

OVEN VOLATILES : Kurutma fırınında 100o’de 3 saat kurutulan tütünlerin buharlaşan kısmı.

OVERCROP : Topraktan fazla ürün almak, toprağa fazla ürün verdirmek.

OVERGROWN TOBACCO : Aşırı gelişmiş tütün. Tarlada fazla gübre sebebiyle büyük ve kaba yapraklı tütünler yetişir.

OZONE INJURY : Ozon zararı. Bak. WHETHER FLECK.

P

PACK : Toprağı sıkı sıkı bastırmak.

PACKING : Paketleme.

PALE LEAF : Soluk yaprak. Açık renkli, yaprak kenarları beyazımsı özelliktedir. Böyle tütünler keskin kokulu, ekşi ve lezzetsiz olur.

PAPER : Keten ve kenevir kağıtları sigara kağıdı olarak en fazla kullanılan materyaldir. Kenaf, hasırotu, çeltik sapları, kaliteli selüloz da alternatif olarak kullanılmaktadır. Kağıda sayısız kimyasal madde ilave edilmektedir. Bunlardan kalsiyum karbonat; gözeneklilik ve yanma yeteneğini artırmak için, mağnezyum karbonat; kül rengini geliştirmek için, titanyum oksit; külün rengini beyazlatmak için, potasyum nitrat; külün tutunmasını sağlamak için katılmaktadır. Sigara kağıdının özgün bir tadı bulunmamalı, nötral bir tada sahip olmalı, yanma ucunda biriken kül beyaz renkte olmalı, yanma ucunda kararma yapmadan düzgün yanmalıdır.

PAPIROSSI : Tiryakiye ulaşmadan önce dumanı içi boş bir karton tüpten geçirilen sigara. Nefes çekimi olmadan papirossinin ateş kısmındaki yanma durur.

PARASITE : Parazit.

PARTICULATE PHASE : Katı faz. Sigara dumanının Cambridge filtresi üzerinde kalan ve parça büyüklüğü 0,2-0,4 mikron ile 1,0-1,5 mikron olan katı ve yoğunlaşmış kısım.

PEDIGREE : Şecere, nesil, soy, cins.

PEDOLOGY : Pedoloji. Toprağın meydana gelmesini, sınıflandırılmasını ve toprak yapısını inceleyen bilim dalı.

PELLET : Küçük topak.

PERFORATION : Perforasyon. Sigara kağıdının hava geçirgenliği ve hava çözünürlüğü niteliklerinin geliştirilmiş durumudur. Mekanik perforasyon; kağıdın kabartılmış olarak veya ince ince yarıklar oluşturarak yuvarlatılmış formudur. Elektrostatik perforasyon; kağıdın elektrik akımı ile perfore edilmesidir.

PERMEABILITY : Geçirgenlik.

PERIQE TOBACCO : Perik tütünleri. Amerika Birleşik Devletlerinde tip 72 olarak kayıtlı ve sadece Lousiana’da yetiştirilen tütün tipi. Tanınan hoş aroması sebebiyle pipo harmanlarında kullanılmaktadır. Perik tütünleri baskıda yaklaşık 9 ay fıçı içinde dinlendirilir.

PEST : Bitkilere zarar veren böcekler.

PESTICIDE : Zararlı böcekleri yok etmek için kullanılan tarımsal ilaçlar.

PETROLEUM ETHER EXTRACT : Petrol eteri ekstraktı. Yağlar, mumlar vb. gibi bileşenlerin ortak özellikleri petrol eterinde çözünmeleridir.

PHENOLIC COMPOUNDS : Fenol bileşenleri. Fenol bileşenleri, tütün yaprağının özellikle renk faktörü üzerinde etkili kalite faktörlerinden biridir. Klorogenik asit, rutin, scopoletin ve scopolin önemli bileşenlerdir.

PHOTOSYNTHESIS : Fotosentez. Yeşil bitki dokularında su ve CO2 nin birleşmesi sonucunda şekerlerin ve nişastalı maddelerin meydana gelmesi.

PITCHFORK : Tırmık.

PLAINS : Düzlükler, ovalar.

PLANT : Bitki.

PLANTATION : Tarımsal ürünün ekildiği tarla.

PLANT BED : Fidelik, Tütün tohumlarının ekildiği tütün yastıkları.

PLANT BREEDING : Bitki ıslahı.

PLANTER : Plantuvar. Tütün fidelerini toprağa dikmek için kullanılan dikim aracı.

PLASTICIZER : Yumuşatıcı unsurlar. Selüloz asetat filtre hammaddesine yumuşatma amacıyla ilave edilen triasetin, trietilen glikol diasetat gibi maddeler.

PLOT : Küçük arazi parçası, arsa,  parsel.

PLOW; PLOUGH : Pulluk, toprağı sürmek.

PLOUGH LAND : Sürülmüş tarla.

PLOUGH UNDER : Toprak üstü katmanların toprak altına sürülmesi.

PLOUGH UP : Toprak altı katmanların sürüm ile üste çıkması.

PLUG : Sigaranın filtre kısmı.

PLUG MAKER : Filtre yapma makinesi.

POLLEN : Çiçek tozu.

POLLINATION : Tozlaşma.

PORE VOLUME : Gözenek hacmı.

POROSITY : Porozite, gözeneklilik. 1) Kağıdın belirli bir alanından belirli hacımda geçen havanın geçiş süresi. Sabit veya değişken emiş altındaki havanın cc miktarı belirli bir zaman içinde kağıdın belirli bir yüzey alanından geçer. Porozite ölçümleri genelde Greiner sayısı ile ölçülür. Kağıdın 0,786 inch2’sinden 50 cc havanın geçmesi için gereken saniye cinsinden zamandır. En düşük poroziteye sahip sigara kağıdı en yüksek Greiner sayısını verir.
2) Yaprağın nem, sos ve lezzet unsurlarını absorblama yeteneğidir. Poroz yani gözenekli tütün absorblama yeteneği yüksek tütündür.

POST HARVEST : Hasat sonrası işlemler.

POUND : 454 gramlık ağırlık ölçüsü.

PRICE SUPPORT : Destekleme fiyatı.

PRIMING : Tütün kırımı. Bitki sakı üzerinde aynı anda olgunlaşma gösteren ve benzer kimyasal özelliklere sahip 3-4 yaprak gurubunun birlikte hasadı. Tütün hasadı. Kırım.

PRIMINGS : Tütün sakının toprak yüzeyinden orta kısmına kadar olan olgunlaşmış yaprak gurubu.

PRODUCE : Ürün, tarımsal ürün.

PRODUCTION : Üretim, tarımsal üretim.

PRODUCTIVE : Verimli, üretken.

PROJECT : Proje, tasarı.

PROPOGATION : Tohumla çoğaltmak.

PUFF COUNT : Nefes sayısı. Standart sigara tüketim koşulları altında belirlenen izmarit ölçüsüne kadar içilen nefes sayısı.

PUFF DURATION : Nefes süresi. 35 cc hacımda nefes çekiminin sabitleşmiş süresi. Nefes süresi 2.0 - 0.2 olarak standardize edilmiştir.

PUFF FLOW RATE : Nefes akış hızı. Bak PUFF VELOCITY.

PUFF FREQUENCY : Nefes sıklığı. Sigara içme makinesinin birim zamandaki nefes sayısıdır. Nefes sıklığı her 60 - 1 sn. de bir nefes olarak standartlaştırılmıştır.

PUFF PROFILE : Nefes profili. Sigara içme makinesinde 2 sn. süredeki 35 cc nefes hamcının grafiksel ifadesidir.

PUFF VELOCITY : Nefes hızı. Sigara içme makinesinde 2 sn. sürede 35 cc nefes hızı. Nefes hızı 1050 ml/dak olarak standartlaştırılmıştır. Aynı zamanda nefes akış hızı da denir.
35 cc / 2 sn = 17,5 cc/sn.

PUFF VOLUME : Nefes hamcı. Sigara içme makinesinde bir nefes çekim sırasında  sigaranın ucundan alınan dumanın hamcı. Nefes hamcı 200 de 760 cıva basıncında 35 -0,3 cc olarak standartlaştırılmıştır.

PUFFED TOBACCO : Şişirilmiş tütün. Sıcaklık, yüksek basınç altında farklı işlemler ve şişirme kimyasallarının kombine atkisi ile tütün parça büyüklüklerinin artırılması. Bak EXPANSION.

PYRIKI QUALITY INDEX : 1958 yılında C. Pyriki tarafından ortaya konan kalite indeksi;
( Toplam İndirgen Maddeler Reçineler Mumlar ) x 400 / Kül Nikotin Protein Amonyak Kalan Azot

PYROLYSIS : Yaprak bileşenlerinin daha küçük bileşenlere termal (sıcaklık etkisi) bozunması. Bak PYROLYSIS COMBUSTION.

PYROLYSIS ZONE : Bozunma bölgesi. Termal bozunmanın olduğu yanma bölgesinin arkasındaki alan.

PYROSYNTHESIS : Termal bozunmaya bağlı olarak yeni duman bileşenlerinin meydana gelmesi. Bak. PYROLYSIS, COMBUSTION.

Q

QUALITY : Kalite. İşlenmemiş ham tütün materyalinde iki faktör önemlidir; içim kalitesi ve görünüşü ile imalata uygunluğu. Bazı kalite kriterleri;
1) Görünür ve tayin edilebilir kriterler; boyut, yeknesaklık, bitim, yabancı madde, zarar, renk, doku( damarlılık, yumuşaklık), yapı(kalınlık, yoğunluk), olgunluk, koku ve lezzet,
2) Fiziksel kriterler; Dolguluk yeteneği, kırılma direnci, denge nemi, damar verimi, yanma niteliği ve yaprağın bitki üzerindeki yeri,
3) Kimyasal kriterler; Nikotin, şeker, petrol eter ekstraktları, mineral maddeler, suda eriyen kül alkaliliği, toplam azot, protein azotu, α-amino azotu, nişasta, uçucu olmayan asitler ve toplam uçucu bazlar.
4) Duyusal kriterler; İçim testleri, dumanın koku ve tadı, içim sertliği, aroma, yumuşaklık ve keskinlik.

R

RAINDROP EROSION : Yağmur aşındırması, yağmur erozyonu.

RAINFALL : Belli bir sürede yağan yağmur miktarı.

RAW : Ham, işlenmemiş.

RAW HUMUS : Ham gübre, yanmamış gübre.

RAW MATERIAL : Ham madde.

RECONSTITUTED TOBACCO : Folyo tütün. Tütün kırıntı, toz ve damarlarının çok ince öğütüldükten sonra yapıştırıcı bir madde ile karıştırılarak üniform kalınlık ve kalitede tabaka haline getirilmesidir. Tabakalar istenilen ölçüde şeritler olarak kesilir

RED LEAF : Burley tütün bitkisinde uç yaprakların hemen alt kısmında yer alır. Kırmızı yapraklar yüksek azot, alkaloid ve TPM içerirler, kızartma hissi verirler.

REDRYING : Yeniden kurutma. Tütünleri fıçılarda depolamaya hazırlama işlemi. Redrying işlemi ile tütün nemi kritik sınırın altına çekilir ve tütün yaprağı bütünüyle üniform nem içeriğine getirilir.

REDUCING SUGARS : İndirgen şekerler. Tütün yaprağında bulunan glikoz fruktoz. Aldo veya keto gurubu şekerler bakır oksiti indirgerler.

REJECT DUST : Iskarta. Tütünden geri alınmış kum ve yabancı madde.

RELATIVE HUMIDITY : Oransal rutubet.

REPELLENTS : Böcekleri kaçıran ilaçlar.

RESEARCH : Araştırma, inceleme.

RESISTANCE TO DRAW : Çekme kuvveti, esneme dayanıklılığı. 20o’de 760 Hg basınçta sigaranın bir ucundan çekilen 17,5 ml/sn. lik hava basıncı.

RESPIRATION : Nefes alma, teneffüs.

RING SPOT : Halkalı leke hastalığı. Yaprak dokusunda klorotik ve nekrotik lekeler meydana getiren bir tütün virüsü.

RIPE : Olgun.

RIPING AGENT : Olgulaştırma kimyasalları. Flue-cured tütünlerde ethephon gibi suni olgunlaştırma kimyasalları kullanılır.

ROLLING HOE : Çapa makinesi.

ROLLING LAND : Hafif inişli çıkışlı, engebeli arazi.

ROASTING : Kıyılmış tütünün nemini uzaklaştırma.

ROOT : Kök.

ROOT ROT : Kök çürüklüğü. Sclerotium rolfsii fungusunun olgun tütün bitkisinin yüzeye yakın kesimlerinde kahverengileşmeye sebep olması.

ROTARY HOE : Döner çapa.

ROTATION : Münavebe, rotasyon.

ROW : Sıra, dikim sırası.

RUN OFF : Toprağın içmediği, yüzeyde kalan su.

RURAL : Kırsal.