Yard. Doç. Dr. Gülden YAZAN
Ziraat Yüksek Mühendisi
Uzman Tarım Danışmanı

Sertifika No: 209-151

(0536) 218 87 03

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Tütün Sözlüğü

C

CALYX : Çiçek kesesi.

CAMBRIDGE  FILTER : Sigara içme makinesi için geliştirilen 44 cm çapında cam yünü filtreden yapılmış ve içilen sigaranın katı fazını toplayan tuzak filtre.

CASE : Tütünün nem içeriğine bağlı durumu, tavı. Uygun nem koşullarındaki tütüne tavlı, çok nemli tütüne yüksek tavlı denir.

CASING : Tütünün işlenmesi sırasında kırılganlığı azaltmak, kıyımı kolaylaştırmak için uçucu ve uçucu olmayan lezzet ürünleri ve  nem çekici ürünlerin karışımı. Bilinen bazı lezzet ürünleri; kakao, çikolata, likör, zencefil, tarçın, vanilya, melas, rom, brendi, Akçaağaç şurubu, esterler, melek otu, anason yağı, ardıç yağı, karanfil yağı, bal ve şeker.

CELL : Hücre.

CELLULOSE ACETATE : Selüloz asetat. 9-40’ı asetil gurup olan selüloz, sigara filtresi yapımında kullanılan  beyaz, kokusuz, tatsız ve toksik olmayan katı yapıdadır.

CHARRED : Çok yüksek sıcaklıkta ve basınç altında bırakılmış yaprak. Sıcaklık çok yüksek olursa tütün yaprağı renksizden koyu kahverengine veya isli, kömürleşmeye yönelir.

CHEMICAL CONSTITUENTS : Kimyasal bileşenler. Tütün yaprağında ve tütün dumanında 4000 in üzerinde kimyasal bileşen bulunmaktadır.

CIGAR FILLER TOBACCO : Puro dolguluk tütün.

CIGAR BINDER TOBACCO : Puro dış sargılık tütün.
 
CIGAR WRAPPER TOBACCO : Puro iç sargılık tütün.

CIGARETTE BEETLE : Lasioderma serricorne; Tütün böceği. Depolanan her türlü tütün tip ve ürünlerine zarar verir. Özellikle flue-cured ve oryantal tütünlerde şeker oranı oldukça yüksek olduğu için tahribat yapar. Böceğin karakteristik özelliği, yetişkinlerin baş ve toraksı içine çekmesidir. Avrupada tütün böceğine TOW BUG adı verilir.

CIGARETTE FIRMNESS : Sigara dayanıklılığı; Sigara çubuğunun belirli bir basınçta ve zamanda formunun bozulmasına karşı gösterdiği direnci; Sigaranın katılığı olarak da ifade edilir.Bak. CIGARETTE HARDNESS.

CIGARETTE HARDNESS : Bak. CIGARETTE FIRMNESS.

CIGARETTE PAPER : Sigara kağıdı; keten ve kenevir kağıtları en fazla kullanılan materyaldir. Kenaf, hasır otu, çeltik sapı, yüksek kalitede selüloz da alternatif olarak kullanılmaktadır. Sigara kağıdına çeşitli kimyasal maddeler eklenmektedir; kalsiyum karbonat gözeneklilik ve yanıcılığı artırmak için, magnezyum karbonat kül rengini geliştirmek için, titanyum oksit külün rengini beyazlatmak için, potasyum nitrat  külün tutunmasını sağlamak için ilave edilmektedir. Sigara kağıdının fark edilir bir tadı bulunmamalı, nötr tada sahip olmalı, yanma ucunda biriken kül beyaz renkte olmalı, yanma ucunda kararma olmadan düzenli yanmalıdır.

CIGARETTE ROD : Sigara kağıdının içinde kıyılmış ve harmanlanmış tütünün karışımı.

CIGARETTE SIZE : Sigara boyutu; sigaraların genel olarak çevresi 25 mm dir, uzunluğu çeşitlilik gösterir, standart sigaralarda 70 mm, daha uzun sigaralar 85 – 100 – 120 mm boyundadır.

CIGARETTE SLITTER/RIPPER : Sigara kesici; Laboratuar ve fabrikalarda kullanılan sigara çubuğunun kağıdını  kesen ve kağıdı filtreden ayıran küçük aygıt.

CIGARETTE SMOKE CONDENSATE : Sigaranın duman fazı. Sigaranın dumanı yoğunlaştırılarak veya tuzaklanarak toplanır. 

CLASS : Tütün yaprağının sınıflandırması;
Sınıf 1  Flue-cured tütün (Gölgede kurutulan tütün)
Sınıf 2  Fire-cured tütün (Ateşte kurutulan tütün)
Sınıf 3  Air-cured tütün (Havada kurutulan tütün)
Sınıf 4  Puro dolguluk tütün
Sınıf 5  Puro dış sargılık tütün
Sınıf 6  Puro iç sargılık tütün
Sınıf 7  Çeşitli tütünler
Sınıf 8  Yabancı tütünler

CLASSIFICATION : Sınıflandırma.

CLAY : Kil, balçık.

CLIMATOLOGY : İklim bilimi.

CLIPPING : Traşlama. Fidelikte tütün fidelerinin eşit gelişme gösterebilmeleri için büyüme uçlarının makasla kesilmesi. Bu işlem fidelerin sapını güçlendirir, tarlaya transferini kolaylaştırır.

CLOD : Toprak tezeği.

CLOVER : Yonca.

COAL : Kömürleşme bölgesi; sigaranın ateşlenmiş ucundaki yanma konisi.

COAL STRENGTH : Kömürleşme kuvveti; Sıkılık, nem, kıyım eni, paketleme ve kağıda bağlı olarak sigara çubuğunun yanma konisinin yeteneği. Aynı zamanda ateş tutma olarak da ifade edilir.

COAL TEMPERATURE : Ateş tutma sıcaklığı; Bak.BURNING ZONE TEMPERATURE.

COARSE LEAF : Sert, kaba, esneklik ve yağlılık özellikleri olmayan tütün.

COLDFRAME : Soğuk yastık.

COLOR : Renk.

COMBUSTION : Yanıcılık; Tütünün yanıcılığı dumansız ve kızıl ateşlidir, okside olarak destilasyon ürünleri, pirolisis(yanma) ürünleri, pirosentez ürünleri ile CO2, H2O, NO2 açığa çıkarır.  

COMBUSTION ZONE TEMPERATURE : Yanma sınırı sıcaklığı.

COMMODITY EXCHANGE : Tarım borsası.

COMMON LEAF : İstenen portakal renk özelliklerinden yoksun ve aşırı kaba yaprak.

COMPOST : Komposto, organik gübre.

CONDITIONING : Kondisyonlama; buhar veya su ilave ederek kıyılmış tütünün nem içeriğini artırma.

CONSUMER : Tüketici.

CONSUMPTION : Tüketim.

CONTAINER : Kap, büyük kap.

CORESTA : Centre de Cooperation pour les Recherches Scientifiques Relatives au Tabac. Tütün Bilimsel Araştırmalar İşbirliği Merkezi.

CORROSION : Aşınma, paslanma, çürüme.

COST : Maliyet, bedel, masraf.

COTYLEDON : Tohumdan ilk çıkan tek veya çift çenek yaprak, çimlenen tohumun ilk yaprağı.

COVER CROP : Yeşil nadas, toprağı kışın korumak amacıyla ekilen ekin.

CRAB GRASS : Yabani ot.

CRANE FLY : Neolemnophila ultima; larvaları genç tütün bitkisinin kökleriyle beslenen bir sinek.    

CROP : Ürün.

CROP INSURANCE : Ürün sigortası.

CROPLAND : Ürün ekilen toprak.

CROP RESIDUE : Ürünün tarlada kalan artığı.

CROP ROTATION : Ürün münavebesi, ekim sırası.

CRUDE SMOKE CONDENSATE : Ham duman kondensatı; CORESTA standardına göre; tuzaklanmış toplam duman ağırlığının mg/sigara olarak ifadesidir.

CRUMBLY : Gevrek, kırıntılı, ufalanır.

CRUST : Sert, ekmek kabuğu gibi toprak yüzeyi.

CUCUMBER MOSAIC : Tütün mozayık hastalığına benzer, ancak afitler tarafından daha hızlı yayılan bir virus hastalığıdır. Mozayık hastalığına5-7 gün süre içinde kurutulan bir teknikle      dayanıklı tütün çeşitleri kolaylıkla hastalığa yakalanır.

CULTIVATE : Tarım yapmak, toprağı işlemek, toprağı sürüp ekmek.

CURING : Yeni hasat edilen tütünlerin kurutma işlemi;
AIR CURING (Gölgede kurutma), doğal atmosfer koşulları altında havalandırılmış geniş ambarlarda suni ısıtma yapılmadan veya çok az ısıtma ile 3-12 hafta süreli kurutma tekniğidir. Açık renkli gölgede kuruyan tütünler  çok ince- orta yapılı, rengi kırmızıdan kırmızı kahverengine değişen tatlı lezzete sahiptirler. Burley tütünleri açık renkli gölgede kuruyan tütünlerdir. Koyu renkli gölgede kuruyan tütünler, orta ve ağır yapılı, kahverengine sahiptir.
FLUE CURING(Isıtmalı kurutma) ile tütünler, küçük ve sağlam inşa edilmiş ambarlarda 32 oC den başlayan ve 77 oC ye ulaşan suni sıcaklıkların uygulandığı bir kurutma sisteminde kurutulurlar. Renkleri sonradan kırmızı-portakala doğru değişen, ince ve orta yapılı, tatlı lezzete sahiptirler.
FIRE CURING(Ateşte kurutma) işleminde tütünler havalandırmalı ambarlarda, dumanın tütünlerle doğrudan temas etmesi için açık ateş yakılarak kurutulurlar. Renkleri açıktan koyu kahverengine kadar değişir. Orta, ağır yapılı ve güçlü lezzete sahip yapraklar elde edilir.
SUN CURİNG(Güneşte kurutma) işleminde, tütünler sırıklar üzerinde günboyu güneş altında ve hava koşullarına bağlı olarak dört hafta süren bir kurutma tekniği ile kurutulurlar. Bu tütünler gölgede kurutulan tütünlere benzerlik gösterir.

CURING CLASSIFICATION : Tütünlerin kurutma işlemine göre sınıflandırması
Kurutma metodu Tütün tipi Kullanım alanı
Gölgede Virginia Pipo, çiğneme
Burley  Sigara, enfiye
Puroluk Puro
Güneşte Oryantal Sigara, pipo
Ateşte  Virginia Pipo,sigara, çiğneme
Isıtmalı Virginia Sigara, pipo
   
CUT WIDTH : Kıyım eni; tütün yaprak veya sap şeritlerinin genişliği. A.B.D. de yaprak  şeritler 0,85mm eninde(11 kıyım/1 cm), Avrupa ülkelerinde ise 0,565 mm eninde(17 kıyım/1 cm), Kanada da 0,635 mm(15 kıyım/1 cm) dir. A.B.D. de sap şeritleri 47 kıyım/ 1 cm dir. Kıyım eninin artması daha güçlü, daha aromatik ve daha fazla katı madde yoğunluğuna sebep olur.

CUTTER : Sigara yapımında tütün yaprak ve saplarının belirli incelikte kıyılması için kullanılan makine.

CUTTERS : Burley ve flue-cured tütün bitkisinde orta yapraklar. Cutters gurubu, bitkinin uzunluk ve genişlik bakımından en büyük ve en yüksek yağ ve reçine içeriğine sahip yapraklarıdır. Doldurma kapasiteleri ve içim nitelikleri çok iyidir.

CUTWORM : Kesici kurt, tütün bitkisinden beslenen 20 kadar türü bulunmaktadır.

D

DAMAGE : Zarar.

DAMP : Rutubetli, nemli.

DAMPING OFF : Pythium sp.; Sap çürüklüğü, fideliklere zarar veren bir fidelik hastalığıdır. Toprağa yakın sap kısmının kahverengi-siyah çürümesi ile kendini gösterir.

DARK- FIRED TOBACCO : Ateşte kurutulan koyu renkli tütün.

DEFICIENCY : Noksanlık, eksiklik.

DEHYDRATE : Suyunu çıkartmak, kurutmak.

DENSITY : Yoğunluk, kesafet.

DEPTH OF SOIL : Toprak derinliği.

DIAGNOSIS : Teşhis, tanım.

DIFFUSION : Sigaraya giren havanın sigara kağıdı arasında yanma gazları olarak çıkışı. Difüzyon, kağıt gözenekliği, gaz akış oranı ve sigara çevresi ile boyuna bağlıdır.

DISCOLORED : Solmuş, rengi kaçmış.

DISEASE : Hastalık.

DISEASE RESISTANCE : Hastalığa mukavemet yeteneği.

DISINFECTANT : Enfeksiyon önleyici.

DISK PLOW : Diskli pulluk (Pülverizör).

DISTILLATION PRODUCTS : Destilasyon ürünleri. Yanma olayı ile dumana değişmeden geçen yaprak bileşenleridir.

DOWNSTALK TOBACCO : Tütün bitkisinin toprak yüzeyine en yakın dört yapraktan oluşan gurubu. İnce yapılı, düşük kaliteli ve genelde toz ve kir bulunduran yapraklardır. Primings ve tanımlanmayan el guruplarını içerir.

DOWNY MILDEW : Bak.BLUE MOLD.

DRAINAGE : Direnaj, sızdırma, akıtma.

DRAWING : Tütüne lezzet ürünleri püskürtülerek emdirme işlemi. Daha sonra tütünler kuru sıcak hava ile kurutulur ve soğutularak 24 saat ambalaj içinde bekletilir.

DRIED : Kurumuş, kurutulmuş.

DRINKING QUALITY : Yaprağın nem, ve lezzet ürünlerini absorblama yeteneğinin ölçülmesi.

DROUGHT : Kuraklık.

DRYER : Kurutucu.

DRYING : Kurutma.

DRY FARMING : Susuz tarım.

DRY MATTER : Yaprakların kurutma fırınında 100oC de 3 saat kurutulduktan sonra kalan kısmı.

DRY SMOKE CONDENSATE : Kuru duman kondensatı. CORESTA standart tanımlamasına göre, su kısmı uçurulduktan sonra ham duman kondensatının ağırlığının mg/sigara değeri.

DUST : Toz.