Yard. Doç. Dr. Gülden YAZAN
Ziraat Yüksek Mühendisi
Uzman Tarım Danışmanı

Sertifika No: 209-151

(0536) 218 87 03

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Tütün Sözlüğü

A

ABSORBTION : Massetme, emme, içine çekme.

ACARICIDE :  Akarları öldüren tarımsal ilaç.

ACIDITY : Asitlik, ekşilik.

ACRE : İngiliz dönümü. (0,4 hektar)

ACREAGE : Dönüm miktarı, saha, alan.

ACTIVATED CARBON : Karbonun özel bir işlemle 300- 2000 m2/g arasında geniş yüzeyli bir yapı oluşturması. Geniş yüzeyden amaç gözenekli yapıyı geliştirerek büyük yüzey alanı yaratmak, sıvı ve gaz maddeleri adsorblama yeteneğini artırmak. Yapısında karbon bulunan hayvan, bitki ve mineral orijinli her türlü materyalden uygun işleme teknikleri ile aktif karbon elde edilebilir. Ticari anlamda iki farklı tipi kullanılır;
Sıvı faz, hafif, renksiz, yumuşak ve tozlu,
Katı faz, sert, yoğun, granül veya pellet halindedir.

ADSORBTION : Adsorbsiyon. Gaz, sıvı vb. maddenin moleküllerinin bir yüzeye yapışması.

AERATION : Havalandırma.

AGEING : Sigaralık tütünlere uygulanan bir fermantasyon tipi. Olgunlaşma. Tütünlere birkaç yıl baskıda  uygulanır, nem içeriği -30 arasındadır. Kuru madde kaybı Flue-cured tütünlerde %1-2, air-cured tütünlerde %3-4 arasındadır. Doğal yöntemle olgunlaştırma uzun zaman aldığından suni veya zorunlu olgunlaştırma tekniği denemeleri yapılmaktadır.

AGRONOMY : Tarlada tekniğine uygun tarımsal ürün yetiştirmeyle ilgili tarım bilim dalı.

AGRONOMIST : Tarımsal teknik yöntemleri tanıtan ve uygulayan ziraat mühendisi.

AIR-CURING : Bak. CURING.

AIR PERMEABILITY : 20OC de, 760 cıva basıncında ve e oransal nemde, bir dakikada sigara kağıdının 1 cm2 sinden geçen havanın ml. olarak hacmını ifade eder (ml/dak.cm2). İki çeşit permeabilite vardır; porozite ve perforasyon.

AIR POLLUTION DAMAGE : Bak. WEATHER FLECK.

AIR SPACE : Bak. PORE VOLUME.

ALKALOİD : Tütün bitkisinin halkalı azot molekülü içeren temel maddesidir. Tütün alkaloidlerinin çoğu 3-piridil türevinden oluşmaktadır. Bir kısmı asit özelliktedir.

ALKALOID RETENTION : Filtreye gelen toplam alkaloid oranının filtrede tutulan miktarıdır.
 R = (F / H F) . 0 = (F / S). 0
 
 R..... Alkaloidlerin tutulma oranı
 F..... Filtre tarafından tutulan alkaloid
 S..... Filtreye gelen alkaloid
 H..... Ana dumanda bulunan alkaloid

ANTHER : Anter. Çiçek tozu kesesi, başcık.

ANTHRACNOSE : Colletotrichum sp.; tütün bitkisinde kavrukluk ve küçük dairesel lekeler şeklinde kendini gösteren bir fidelik hastalığı.

APHID : Yaprak biti, afid.

AROMA : Yaprak tütün ve tütün dumanında fark edilir hoş koku, koku türevleri. Bak FLAVOR.

AROMATIC ACIDS : Oryantal tütün dumanında bulunan propionik, bütirik, valerik, isovalerik, 2-metil bütirik, 3-metil valerik asitler.

AROMATIC OILS : Aromayı oluşturan kuru destilasyon ürünleri veya uçucu bileşenler.

AROMATIC TOBACCO : Bak. ORIENTAL TOBACCO

ARTIFICIAL POLLINATION : Suni tozlaşma.

ASH : Kül, yanmış sigaranın katı atık kısmı. Bak.COAL.

AUCTION : Müzayede, açık artırma ile satış. Tütün üreticilerinin tütünlerini en yüksek fiyat verene sattıkları satış ambarı. Fiyat teklifi yapan alıcılar, imalatçılar ve ihracatçılardır.

B

BACK CROSS : Melez bir türün ana veya baba ile döllenmesi.

BACTERIAL WILT : Pseudumonas solanacearum;Yapraklarda solgunluk veya yaprağın bir yüzünde cüceleşme, bodurluk belirtisi gösteren yaprak solgunluk hastalığıdır. Aynı zamanda GRANVILLE WILT olarak da adlandırılır.

BALE : Balya. 1) Fermente olmamış (gayrımamul) 22-34 Kg (50-75 pound) ağırlığındaki tütün yığını,  2) 454 Kg (1000 pound) ağırlıkta dikdörtgen şeklinde sellüloz asetat filtre hammaddesi (Bak. EXTRUDED TOBACCO).

BALING MACHINE : Balya makinesi.

BALL MILL TEST : Tütün şeritleri içinde damar miktarını saptama yöntemi. Şerit kurutularak değirmende toz halde öğütülür, lamina kısmı ayrılır ve damar kısmı tartılır, yaprak şeridinin orijinal ağırlığından damar oranı hesaplanır.

BALLOT : Fermente olmamış 11-13 Kg (25-30 pound) ağırlığında oryantal tütün.

BARN : Ambar.

BARN ROT : Ambar çürüklüğü. Mantar hastalığıdır. Orta damarın başlangıç yerinden yaprağa doğru yayılır, doku renksizden koyu kahverengine değişir.

BARN SPOT : Cercospora nicotianae; Olgunlaşan flue-cured ve burley yapraklarında küçük lekeler oluşturan bir ambar hastalığıdır. Diğer bir adı FROG EYE’dır.

BARREL : Fıçı, varil.

BASKET : Sepet.

BIDI : Hindistan’da bulunan bir sigara formu.Tanelenmiş tütün Hindistan abanoz ağacının yapraklarıyla sarılarak iple bağlanır. BIRI veya BEEDI olarak ta adlandırılır.

BINDER : Demetleme makinesi.

BIOCHEMISTRY : Biyokimya.

BLACK FAT : Koyu renkli fire-cured ve dark air-cured tütünlerdir. Batı Afrika ülkelerine ihraç edilir. Gemiye yüklemeden önce mineral yağ püskürtülerek yapraklar parlatılır. Pipo, çiğneme, enfiye yapımında kullanılır.

BLACK FIRE : Pseudomonas angulata; 0,5-1,5 cm boyutunda köşeli lekeler oluşturan bir bakteri hastalığıdır. Diğer bir adı ANGULAR LEAF SPOT’tur.

BLACK ROOT ROT : Thielaviopsis basicola; Siyah kök çürüklüğü. Tütün köklerinde kararma yapan bir mantar hastalığıdır. Soğuk hava ve pH’sı yüksek topraklar hastalığın ortaya çıkmasında önemli faktördür.

BLACK SHANK : Phytophthora parasitica var. Nicotianae; Toprak mantarının sebep olduğu, büyümenin her döneminde kök ve sakta zarar yapan önemli tütün hastalıklarından biridir.

BLACK TOBACCO : Siyah tütün. Güney ve Orta Amerika ülkeleri ile Küba’da yetiştirilen, fazla yaygın olmayan, çok sert, siyah tütünlerdir. Sun-cured gurubundadır. Latin Amerika ve bazı Avrupa ülkelerinde sigara yapımında kullanılırsa da başlıca kullanım alanı puro yapımıdır. PERIQUE tütünleri pipo harmanlarında kullanılan siyah tütünlerdir.

BLEND : Harman. Farklı nitelik/ tip/ tütün/ folyo tütün/ tütün dışı içim materyalinin karışımıdır. Amerikan sigara harmanları @-75 flue-cured, -45 burley, %1-5 maryland, %5-15 oryantal ve %5-20 folyo tütün içermektedir.
Tablo 1. Sigaralık tütün harmanının kimyasal yapısı:

 

Bileşenler

% Ağırlık

Şekerler  

% 12,5

Selüloz  

% 10,0

Pektik maddeler 

% 8,5

Nişasta, pentozanlar 

% 2,5

Su 

% 12,0

Proteinler ve amino asitler 

% 6,0

Serbest amino asitler

% 2,5

Uçucu bazlar

% 2,0

Nikotin  

% 1,5

Mumlar ve reçineler 

% 8,0

Metaller   

% 5,0

Fenoller   

% 6,5

Asitler    

% 9,0

Lignin    

% 3,5

Hümektanlar   

% 3,0

Lezzet ürünleri 

% 2,5

İnorganik anyonlar

% 1,5

Diğerleri   

% 3,5

Toplam   

100,0

    
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

 

 

 






(Samfield, M., Tobacco Int. Vol. 177. p:38-47. 1975.)

BLOND TOBACCO : Açık renkli tütün. Siyah tütünle zıt özellikte tütünlerdir. Burley ve flue-cured tütünler bu guruba girer.

BLUE GRASS : Mavimsi yeşil saplı otlar.

BLUE MOLD : Peronospora tabacina; Fidelik ve tarla döneminde tütünlere zarar veren önemli bir mantar hastalığıdır.

BODY : Yapı. 1) Yaprak kalınlığı veya yoğunluğu veya belirli bir yüzeyin ağırlığıdır.   2) Duman lezzetinin dolgunluğunu ifade eder.

BOX : Kutu, sandık.

BRANCH : Dal. Dallanma.

BRAND : Marka, çeşit.

BRIGHT : Bak. FLUE-CURED TOBACCO, VIRGINIA TOBACCO.

BROOMRAPE : Orobanche sp.; Afrika, Avrupa, Asya ve Latin Amerika gibi dünyanın her tarafında yayılış gösteren tütün köklerine zarar veren bir parazittir.

BROWN LEAF : Kahverengi tütün. Yapraklara çok az bir kurutma uygulandığından veya bitki üzerinde yapraklara uygun bir olgunlaşma yapılmadığından ve bu sebeple çok fazla azot içerdiklerinden doğal bir kahverengine sahip olurlar. Kahverengi tütünler çoğunlukla ölü dokuda, zayıf içerikte ve kırılgan olurlar.

BROWN ROOT ROT : Bak. NEMATODE

BROWN SPOT : Alternaria alternata;  Kahverengi leke hastalığı. Olgunlaşan yapraklarda karakteristik kahverengi lekeler oluşturan bir hastalıktır. Hasat döneminin yağışlı olması bu hastalığı yayılmasında önemli bir faktördür.

BROWNING : Kahverengileşme. Flue-curing işlemi sırasında sıcaklık çok yüksek dereceye çıkarsa ve kurutma çok hızlı olursa yaprakta aşırı rutuBet kalacağından düşük kalitede kahverengi yaprak elde edilir. Haşlanmış yaprak da denir.Bak. SCALDING

BRUCKNER MILDNESS EQUATION : Bruckner yumuşaklık eşitliği:

ŞEKER NİŞASTA / HÜCRE ZARI MADDELERİ = (OKSALİK ASİT / SİTRİK ASİT) (ŞEKER NİŞASTA OKSALİK ASİT) / KÜL        

BRUCKNER QUALITY INDEX : Bruckner kalite indeksi:

(TOPLAM KALİTEYİ GELİŞTİREN MADDELER x 400) / TOPLAM KALİTEYİ DÜŞÜREN MADDELER = (ŞEKER NİŞASTA OKSALİK ASİT TANENLER REÇİNELER) x 400 / (HÜCRE ZARI MADDELERİ KÜL SİTRİK ASİT AZOTLU MADDELER Ph DEĞERİ)   

Bruckner’in kalite indeksi, tütünün orta ve üst yapraklarında 199,2 ve alt yapraklarında 127,3’tür.

BRUISE : Çürük, bere. Yaralanma.

BRUSH : Fırça. Fırçalamak.

BUD : Tomurcuk, konca. Tomurcuklanma.

BUDWORM : Heliothis virescens;Yumurtalarını tütün bitkisinin tomurcukları üzerine bırakan bir kurtçuktur.

BULK : Hacım, büyük yığın. Fermente edilmiş puro-sargılık yaprak yığını.

BULK CURING : Flue-cured tütünlere uygulanan bir kurutma işlemidir. Yığın ortamında yaprağın kuruması geciktirilir. Tamamen kapalı bir sistem içinde sıkı olarak yığın haline getirilmiş yapraklar arasından vertikal düzende basınçlı sıcak hava geçirilerek sıcaklık ve nem kontrol altında uygulanır. Maryland ve oryantal tütünlerin bulk-curing kurutulması işleminde başarılı denemeler yapılmıştır.

BULK DENSITY : Tütün yapraklarının ağırlık/ hacım değeri (g/cc). Bu değer belirli hacımdaki bir silindire tütün doldurulduktan sonra tütünün tartılması ile bulunur.

BULKING : Kıyılmış tütünlerin işleme öncesi depolanması. Bu işlem tütünlerin nem içeriklerinin daha üniform olmasını sağlar.

BURLEY : AIR-CURED tütün. Gölgede kurutulan tütün. Burley tütün zengin, kireçli topraklarda yetiştirilir. Açık kahverenginden kırmızımsı kahverengine kadar değişen yapraklarının doldurma kapasitesi flue-cured tütünlerden daha fazladır. Burley, hafif yapılı, nötr kokulu, düşük şeker ve yüksek alkaloid içeriğine sahiptir. Burley dumanının pH’sı flue-cured tütünden daha bazik özelliktedir.

BURN CAPACITY : Yanma yeteneği. Yanan bir sigaranın yüzeyi, kütlesi veya uzunluğu, bütün olarak ölçümlerin yüzdesi şeklinde tanımlanır.

BURN RATE : Yanma hızı. İstatistiksel olarak bir birim zamanda yanan sigaranın ağırlığı ve/veya uzunluğu; sabit koşullar altında bir sigara çubuğunun 40 mm yanması için gereken süre; çekim eylemi olmadan sigaranın yanıcılık hızı. Sabit yanma hızı yan duman üretimini etkilemektedir. sn/cm2 veya mg yanmış tütün/dak. olarak ifade edilir.

BURNING ZONE TEMPERATURE : Ateş tutma sıcaklığı. Sigara kağıdının kömürle karşılaştığı yanma noktasındaki sıcaklık; infra veya çiftısıl cihazlarıyla ölçülebilen yanan bir sigaranın sıcaklığı ortalama 850-900oC olarak belirlenmiştir.

BUTT LENGTH : İzmarit boyu. Sigara içme makinesinde sigara içildikten sonra kalan izmaritin uzunluğu. İzmarit boyu CORESTA tarafından filtresiz sigaralarda 23 mm, filtreli sigaralarda filtre boyu 8 mm olarak standart hale getirilmiştir.